Сансраас дэлхий рүү эрчим хүч дамжуулах туршилт хийж буй талаараа Америкийн мэргэжилтнүүд мэдээллээ. Тодруулбал, нарны энергийг задгай сансарт хуримтлуулаад, манай гарагт илгээх практик туршилт бөгөөд энэ санаа нь саяхныг хүртэл уран зөгнөл төдий зүйл байв. Ийм зүйл боломжтой юу, үүнийг ямар зарчмаар бодит болгох вэ.
Эрдэмтдийн ажиллаж буй эхний чиглэл нь бичил долгионы цацрагийг ашиглан эрчим хүч дамжуулах технологи. Мөн долгионы интерференцийн үзэгдэлд суурилдаг. Энэ нь хоёр, түү нээс дээш долгионы давхар байршил нь биенээ бэхжүүлэх болон сулруулах үзэгдэл.
Өөр нэг технологи нь хэт улаан туяаны лазер ашиглах. Энэ чиглэлээр өнгөрсөн онд анхны туршилт хийж, онгоцноос дэлхий дээрх хүлээн авагч руу энергийн туяа дамжуулж байжээ. Гэхдээ лазер систем нь тогтмол богино долгионы цацраг туяанаас илүү аюулгүй гэж үздэг. Энэхүү аргын давуу тал нь харьцангуй хямд бөгөөд засвар үйлчилгээ хийхэд хялбар. Харин сул тал нь ойрын хэт улаан туяаны лазерууд өтгөн үүлэнд нэвтэрч чадахгүй учраас хязгаарлалт болоод буй.
Уур амьсгалын өөрчлөлт болон уламжлалт нүүрс олборлолт зэрэг асуудал сансрын эрчим хүч үйлдвэрлэх технологийн эрэлтийг улам шамдуулж буйг судлаачид онцолсон байна. Үүнээс гадна улс орнууд ус хайж сарны өмнөд туйлыг судлахаар өрсөлдөж буй. Тэгэхээр саран дээр баазууд байгуулна.
Тэдгээрийг эрчим хүчээр хангахын тулд нарны “цахилгааныг” ашиглах нь хамгийн зөв гарц болно. Ер нь сансарт суурилсан нарны эрчим хүчний концепц нь дэлхийн тойрог замд байршуулсан нарны хавтангуудын хуримтлуулсан эрчим хүчийг дамжуулах инженерийн нарийн төвөгтэй сорилт. Энэ салбарын түүхэнд анх удаа сансраас дэлхий рүү нарны эрчим хүчийг утасгүйгээр дамжуулах туршилтыг АНУ-ын Калифорнийн Технологийн хүрээлэнгийн эрдэмтэд 2023 онд хийсэн. Сансрын нарны цахилгаан төслийн (SSPP) хүрээнд эл туршилтыг Калифорни мужийн Пасадена хотын их сургуулийн кампусын дээвэр дээрх станцад хийсэн юм. Дамжуулалтыг дэлхийн тойрог замаас (Вигорид платформд суурилсан) цахилгаан дамжуулах бага тойрог замын (MAPLE) туршилтын төхөөрөмж ашиглан гүйцэтгэжээ. Төхөөрөмж нь нарны энергийг цуглуулж, радио давтамжийн (богино долгионы) дохио болгон хувиргаж, дэлхий рүү чиглэсэн энергийн цацрагийг чиглүүлсэн түүхэн туршилт аж. Ийм санааг 1970-аад оны үед анх эрдэмтэд санал болгосон ч хэрэгжүүлэхэд техникийн хувьд хэцүү байв. Ингэж явсаар 2023 онд биеллээ олсон нь энэ.
Сансрын энергийн ойлголтыг онолоос практик туршилт руу шилжүүлэх үйлсэд амжилттай яваа өөр нэг улс нь Япон. Тус улсын Сансрын судалгааны агентлагийн мэргэжилтнүүд газарт суурилуулсан станцууд руу цацраг дамжуулах тойрог замын туршилт хийсэн. 2009 оноос ийм технологийн чиглэлээр ажиллаж буй Киотогийн их сургуулийн профессор Наоки Шинохарагаар удирдуулсан багийнхан 2018 онд дэлхийн агаар мандалд ойролцоогоор 50 метрийн зайд богино долгионы энерги дамжуулсан. Өдгөө багийнхан дэлхийн тойрог замд байрлуулсан жижиг хиймэл дагуулуудыг ашиглан нарны эрчим хүчийг цуглуулах туршилтыг тодорхой түвшинд хийхээр ажиллаж байна. Төлөвлөснөөр бол энэ онд “Нар” төслийн хүрээнд “амилуулах” бөгөөд нарны хавтангаар тоноглосон жижиг хиймэл дагуулыг дэлхийн тойрог замд ойролцоогоор 450 км-ийн өндөрт хөөргөнө. Мэргэжилтнүүдийн тооцоолсноор сансарт нарны хавтангаар цахилгаан үйлдвэрлэх нь дэлхийн гадарга дээрхээс тав дахин илүү үр ашигтай. Учир нь цаг агаарын нөхцөл байдлаас хамаардаггүй. Ташрамд өгүүлэхэд, Олон улсын эрчим хүчний хүрээлэнгийн тайланд дурдсанаар нарны эрчим хүчний үйлдвэрлэл жил ирэх тусам өсөж буй бөгөөд 2025 онд энэ үзүүлэлт 30 хувьтай байжээ.
Түүнчлэн Хятад энэ тал дээр мөн амжилттай яваа бөгөөд хөдөлгөөнт объектуудад богино долгионы цацрагийн цахилгаан дамжуулах туршилт хийсэн. Тэд ч тойрог замд цахилгаан станцууд байрлуулахаар төлөвлөжээ. Тэгвэл Европын стартап “Space Solar” компани нарны энергийг тойрог замаас Исланд зэрэг орны цахилгаан сүлжээнд шууд дамжуулах төсөл боловсруулж байна. Гэхдээ хэрэгжүүлэхэд гол бэрхшээл нь дэд бүтэц бөгөөд метрополитан хэмжээтэй хотыг цахилгаанаар хангахын тулд хэдэн километрийн хэмжээтэй хиймэл дагуулуудыг тойрог замд хөөргөх шаардлагатай.
Э.Хана
