Орчин үед сайд болохын өмнөхөн буюу намын нөхөд дэмжээд, Их Хурлаар орохоор цаг, минут тоолж байх мөч шиг урт адармаатай, ухаан бодол бараан цагаанаар эргэх тийм хором үгүй аж. Хүн гэдэг адын хүсэл, ёроолгүй шуналтай амьтан болохоороо сайд болуутаа “дайсан”- уудаа хэрхэн дарж, бах таваа хангаж, улмаар яаж өөртөө ашигтай нөхцөлийг үүсгэх вэ гэдгээ л хамгийн эхэнд зүрхээ эрвэгнүүлэн бодно. Хувь заяаны тавил энэ хойно “бэрс” гарах нь тодорхой болсон үед өөрөөр яах ч билээ.
Сайд болохоор нэр дэвшсэн “ганган” Хасуур тэр адармаатай мөчийг тархиа бүрэн улайсган туулав. Олон жилийн хүсэл мөрөөдөл нь биелэх цаг ойртсонд ачаа үзүүлэх нөхрөө, бач харуулах дайснаа ялгаж салгана гэдэг хамгийн хэцүү байлаа. Дээр нь намдаа хандив нэрээр өгсөн 800 сая төгрөгөө яаж олж авах вэ гэсэн асуулт ёстой жинхэнэ хөлсийг нь бурзайлгав. 800 сая гэдэг бага мөнгө биш. Тэр мөнгийг сайдын суудлаа ашиглан тэрбум хол давуулан унагах хүсэл гозолзоно. Тэгж ажиллахгүй бол “Эх орон, ард түмэн минь” гэж нойр, хоолгүй зүтгэсэн сайд байх нь ямар ч утгагүй санагдана. Заримдаа тэр “Сайд гэдэг үг чинь ерөөсөө ил утгаараа “сайн ид” гэж хэлээд байна шүү дээ. Тэгээд ч Засгийн газар ойр ойрхон огцроод байгаа үед бушуухан л сайн идэж санаснаа гүйцээх хэрэгтэй” гэж зоригоо хурцална.
Одоо цагт хар зоригоор л хамаг ажлыг бүтээж, хангалттай юм олно гэдгийг Хасуур шиг оюун ухаандаа шингээсэн хүн ховор. Энэ нь Хасуурын давуу тал юм. Тиймдээ ч тэр эгзэгтэй цагт хэнийг ч гэсэн цусгүй алахыг зүй ёсны явдал гэж үзнэ. Сая намын нөхдийн дундаас ганц нэг нөхөр “Уул уурхайн сайдаар тавихад Хасуур ашиг сонирхлын зөрчилтэй” гэж шүүмжлэн болиулж, Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайд дээр арайхийж үлдээснийг бодон гол нь харлаж, яаж хорслоо тайлахаа бодно. “Уг нь уул уурхайн чиглэлээр өдий жил зүтгэсэн надад Уул уурхайн сайд нь ашигтай байсан юм. Хармагтайн ордыг гадаадынхантай үгсэн хусах байсан юм” гэж бодоход цээж нь багтарна. Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайдын гарт бас л том боломж бий гэж бодовч сэтгэл нь үл амрах аж.
Харин хэдэн жилийн өмнө ашиглалтын талбайн хэмжээ хэтрүүлсэн, нөхөн сэргээлт хийгээгүй нэрээр нэлээд үг хэл тарьж байсан хэлтсийн дарга Ламзавыг сайд болуутаа ажлаас нь халж, лааз өшиглүүлнэ гэхээс алга нь халуун оргино. Мөн Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамны мэргэжилтэн Цэрэндарьзав гэдэг бүсгүйтэй танилцаж жиг ургуулж явснаа бодоод “Хэлтсийн дарга болгон өөд татаад үе үе хөдөө авч яван жаргалаа эдэлнэ дээ” гэхээс дуу алдах шахав. Тэгснээ толинд өөрийгөө харав. Увайгүй байдалтай хөх царай, хорсол нуугдсан хоёр нүд, эрүүний тагжгар хар сахал зэрэг нь улам бүр сүрийг нэмсэн мэт харагдана. Хасуур “Би ч жинхэнэ босоо хийморьтой, аз нь шовойсон аавын хүү шүү” гэж өөртөө шивнэв. Яг энэ үед Тахилтын алтны ордыг өөрөөс нь өрсөж ашиглан, ёстой хагартлаа баяжсан “хачиг” Бавуу, “гахай” Баадай нар санаанд нь бууж “Та хоёрыг байгаль орчны хуулиар шантаажлан дарж, шүүхээр ялын тогтоол уншуулахаа мэдэх байлгүй, би” гэж их л зүхэлтэйгээр дуу алдлаа.
Хасуурын сэтгэлд энэ мэт олон бодол эргэлдэж бушуухан сайд болж хүслээ гүйцэлдүүлэх сэн гэхээс цаг хугацаа аймаар удаан санагдана. Арга буюу цагаа харахад хоёр урт зүү нь урагшилж байгаа нь мэдэгдэхгүй дүлий дүмбэ оргих бөгөөд харин секундын зүү нь Хасуурын догдлолыг ойлгосон мэт завгүй довтолгоно. Хүсээд байхад саатан зогсдоггүй цагийн зүү өнөөдөр хясаад байх шиг санагдахад хорвоогийн энэ адармаатай араншинг өөрийн дураар өөрчлөх сөн гэж хүртэл бодно. Хүлээлтийн энэ адармаатай мөчид хүний оюун ухааны хүүдийд багтахгүй юм байдаггүй аж. Жинхэнэ бохир, цэвэр хоёроор хахаж ер ханахгүй. Хасуурын хувьд бодолд нь бохир юм ер алга. Боломж гарсан үедээ хорсол зэвүүцлээ тайлах юм уу, өөрийн дайсан гэгдэх нөхдийг замаасаа зайлуулж хэн болохоо харуулах нь хүний ёс хэрэг гэж бодоход сэтгэл нь хангалуун байлаа.
Саяхан уул уурхайн лицензээ сунгуулах, улмаар шинэ лиценз авах гэж яамны үүд сахиж, Ламзав шиг юмнуудад мөнгө атгуулж явснаа бодоод инээд нь хүрэв. “Одоо тэр муусайнуудыг гөлөг болгоно” гэж бодоход цээжинд нь омог бяр амтагдана. Ийнхүү Хасуур бодолдоо жарган догдлон суутал Их Хурлын хуралдааны танхимд дуудах нь тэр. Цаг тоолон хүлээсэн баярт мөч ухралтгүйгээр тэврэн авахад тэр биеэ барьж тун ихэмсэг байдалтайгаар танхимд алхан орлоо. Намын нөхөд нь бахдалтай харж, алга ташин угтах нь халаг байв. Хасуур дотроо “Энэ хэддээ сая саяыг атгуулж, цаашид ч шагнана гэж амласны хүчинд өөр хандаж байна шүү” гэх зэргийг бодож суув. Намын бүлгийн дарга нь Хасуурын намтрыг танилцуулж, хамт олны үнэлгээ гээд тэнгэрт тултал магтахад хамаг бие нь халуу шатан, ер бусын хөхүүн байлаа. Ганц нэг гишүүдийн асуултад тун ихэмсэг бардам байдалтай хариулж бузгай толгой гэдгээ харуулав.
Энэ үед Улсын Их Хурлын дарга “Сайдад нэр дэвшигч Хасуурын талаар Авлигатай тэмцэх газар болон Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх газраас авлигын болон хууль бус орлогын ноцтой гэмт хэрэгт холбогдуулан шалгах болсныг мэдэгдсэн албан бичиг зэрэг ирсэн” хэмээн пал хийлгэв. Хасуурын толгой руу том лантуу буух шиг болоход дотор нь балартан нүд нь харанхуйлах шиг боллоо. Тэр бараг жолоодлогоо алдаж “Би намдаа 800 сая төгрөг өгсөн шүү дээ” хэмээн хашхирав. Ордны хамгаалалтынхан сандран гүйлдэж түүнийг хурлын танхимаас чирэх шахам гаргаж ирэхэд Хасуур “Хайран мөнгө, хайран мөнгө” гэж уйлан чарласнаа гараа угз татан авч Төрийн ордны коридороор хурдлан гүйв. Араас нь хамгаалалтынхан гүйсэн боловч гүйцэлгүй гудамжинд алджээ. Харин түүнийг сайд болоод гарч ирэхийг хүлээн байсан найз нар нь олж авч арайхийн тайтгаруулахад “Буу авч явсан ч болоосой” хэмээн гасалж байв. Түүнийг ийнхүү гасландаа нэрвүүлэн үхлүүт хэвтэхэд цахим мэдээлийн бүх сувгаар үнэн худалтай, хорсол атаархалтай, хов живтэй мэдээлэл цацагдаж, багахан хугацааны сэтгэхүйн “дайн” өрнөж, нөгөө талаар хошин шог жүжгийн шинэ тавилт үргэлжилж байж билээ. Ай, энэ цагийн хүний явдлыг тоймлох аргагүй. Хорвоо гэж...
