Байт харвааны спортод шинэ түүх бүтээсэн бүсгүй

Пара байт харвааны үндэсний шигшээ ба­гийн тамирчин Д.Сэлэнгээ нь “Бээжин-2008” па­ралимпийн аварга, Хө­дөл­­ мөрийн баа­тар, Гавьяат тамирчин Д.Баа­тар­­ жавыг анх ха­раад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүн ч энэ спор­тоор хичээллээд амжилт гаргах бо­­ ломж­той юм байна гэх итгэл төрсөн гэдэг. Байт хар­ваатай нөхөрлөсөн цагаасаа дас­галжуулагч Б.Золбоогийн удирдлагад бэлт­гэл базааж, дотоод, гадаадын тэмцээнд оролц­дог болжээ. Багш, шавь хоёрыг амжилт гар­гаж, тив, дэлхийн медальтан болоход найман жилийн уйгагүй хөдөлмөр, хичээл зүт­гэл, тэвчээр хатуужлынх нь үр дүн их нөлөөл­жээ. Тайландын Бангкок хотод 2023 онд зо­хион байгуулсан пара байт харвааны Ази ти­вийн АШТ-ээс хүрэл медальтай ирсэн бол 2024 он түүний хувьд үүрэг, хариуцлага өндөр­тэй, паралимпийн наадмын эрх олгох тэм­цээнүүдэд амжилттай оролцох жил байлаа. Дубайгаас Парисыг зорих эрх өвөртөлж, Францад цэц сорьсон ч өрсөлдөгчдөө ялагдаж, медалиас атгаад алдсан нь түүнийг хурцалсан юм. Тиймээс дараа жил нь алдаанаасаа су­ралцаж, бэлтгэлээ чамбайруулан БНСУ-ын Кванжу хо­тод болсон ДАШТ-д ОУХМ Н.Мөнх­баатар, Б.Оюун-Эрдэнэ нартай хамт орол­цохдоо 28 орны 176 (эрэгтэй 111, эмэгтэй 65) тамир­чинтай өрсөлдөж, холи­мог болон эмэ­г­тэй­чүүдийн багийн төрөлд тус бүр алтан медаль хүртсэн билээ.

МЭРГЭЖЛИЙН ДАСГАЛЖУУЛАГЧИЙН УДИРДЛАГАД ХИЧЭЭЛЛЭЖ, ШИГШЭЭ БАГИЙН БҮРЭЛДЭХҮҮНД БАГТАВ

Тэрбээр байт харваагаар хичээллээд цөөнгүй жи­лийг үдсэн ч нөхөрлөсөн түүх нь сонирхол­той. 2014 онд авто ослын улмаас тэргэнцэр дээр суудаг болсон ч гэртээ зүгээр байхыг хүссэнгүй. “Түгээмэл хөгжил” тө­вийн гишүүдтэй та­нилцсанаар нийгмийн амьд­ралд идэвхтэй оролцдог нэгэн болжээ. Тэд­нээс Б.Энхтуяа хэ­­ мээх бүсгүйтэй яриа өр­нүү­лэхэд байт хар­вааны талаар сонирхолтой зүйл өгүүлсэн байна. Тэрбээр хөгжлийн бэрх­шээлтэй иргэдийг спор­­ тоор дамжуулан ний­гэм­шүүлэх, тэдний бие даан амьдрах чадварыг нэ­мэгдүүлэхэд үнэ­тэй хувь нэмэр оруулж буй тамирчдын нэг юм. Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн дэх “Дайчин чанар-Тэсвэрийн тал­бар” талбайд түүнтэй хамт очиж, хар­вах үед эл спорт их таалагдсан аж. Түүнээс хойш бэлтгэл хийн, тэмцээнд оролцож амжилт гаргах болс­ноор пара байт харвааны шигшээ ба­гийн бү­рэлдэхүүнд багтжээ. Шигшээ багийнханд тэр­гэн­цэртэй эмэгтэй тамирчин хамт бэлт­гэл хийж, тэмцээнд оролцох нь эхэндээ сонир­хол­той санагдсан ч түүнийг ядрах вий гэж сэтгэл зовнидог байж. Харин тэр бэлтгэл хийх­­ дээ хэзээ ч түүртээгүй юм. Амжилтын төлөө ба­гийн­хан­тай­гаа хамт зүтгэсэн он жилүүд нь харваач бүсгүйн амьдралд таатай дурсамж үлдээжээ. Өнгөрсөн хугацаанд дэлхийн шилдгүүдтэй өрсөлдөж, бас нөхөрлөсөн нь ур чадвараа хөг­жүүлж, туршлага хуримтлуулахад хэ­рэг бол­сон байна . Тэдний харвах техникийг харж, багш­тайгаа арга барилынх нь талаар дүгнэж ярилц­даг аж. Азийн орнуудаас БНХАУ, Японы тамирчид сайн харвадаг. Учир нь до­тооддоо өрсөлдөхөөс гадна жилийн дөрвөн улиралд бэлтгэл байнга хийдэг нь амжилт гар­гахад ихээ­хэн нөлөөлдөг аж. Түүнээс байт харваа сонирхлыг нь хэрхэн татсаныг асуухад “Миний зан чанарт энэ спорт хамгийн их тохирдог. Ан­хаарлаа төвлөрүүлэхээс гадна тайван, тэв­ чээртэй байж зөв харваж сурсан. Нум барихдаа сан­дарвал яаж сайн харвах билээ. Хүн юм чинь хааяа шантарна. Тийм үед тусалж, дэмж­дэг хүмүүсийн зөвлөгөө, хүсэл, зорилго минь тал­­ байд буцаан авчирдаг. Олон жил бэлтгэл хийсэн болохоор одоо ямар ч саад бэрхшээл надад халш­рах шалтгаан бол­доггүй. Тамирчин хүн спор­тын босгоор алхсан цагаасаа тэсвэр, хатууж­лаас суралцдаг. Байт харвааны тэмцээн га­даах талбайд болдог тул тамирчид бороотой, сал­хитайд ч харвадаг юм” хэмээв. 

“Та АНЭУ-ын Дубайд болсон ДАШТ-ээс хү­ рэл медальтай ирж, дараа нь БНСУ-ын Кванжу хотод зохион байгуулахад түрүүлж бай­лаа. Энэ дурсамж тань Азийн пара наадмын үеэр бодогд­сон байх” гэхэд “Тийм ээ. АНЭУ-ын Дубай хо­тод 2022 онд болсон ДАШТ-д Б.Жавх­лантөгстэй оролцохдоо Энэтхэгийн ба­гийг ялж, хүрэл медаль авсан минь саяхан мэт бо­дог­дож байна. Тэр тэмцээн бидэнд багийн тө­рөлд олон улсын түвшинд амжилт гар­гах хэм­жээнд хүрснийг мэдрүүлсэн. Үүгээр ч зогсохгүй хойшдын тэмцээнд итгэл төгс оролцоход ми­нь том түлхэц бол­сон юм. Нумаа та­тахад баг­шийн “Зо­риг­той, хариуцлагатай хар­ваарай” гэж захисан үг бо­догдож, бүх зүй­лээ дайчлан харвасан. Дэлхийн аварга болох, эсэхийг ший­дэх сүүлийн сумаа тавихдаа 10 оно­но гэж өөр­төө итгэж байлаа. “Токио-2020” па­ралимп, “Ханжоу-2022” Азийн пара наадам на­дад олон зүйлийг ойлгуулж, сэтгэл зүйгээ сайтар бэлтгэх хэ­рэг­тэйг ухаа­руул­сан. Тиймээс чаддаг бүхнээ бүр дадал бол­гон бататгаж, бэлтгэлээ хийсэн. Тай­лан­дад болсон Азийн АШТ-д Индонезийн та­мир­чин Вахюретно Ву­лан­дариг ялж, ДАШТ-д дахин таарахдаа хожсон. Тэрбээр улсынхаа шил­дэг харваач. Га­даах талбайн 70 метрийн зайд бэлтгэлээ сай­тар базаадаг. Ми­ний хувьд өөрийн харваанд ит­гэл­тэй бол­сон тул амжилтаа бататгасан гэж бод­дог. Байт харваачид олны дуу чимээнд ав­тах­гүй байхаар өөрийгөө бэлтгэх ёстой. Би тэм­цээний үед өөрийгөө тусгаарлаж, зөв­хөн баг­шийнхаа зөвлөгөөг л сонсдог. Харин тэм­цээн өндөрлөсний дараа хөгжөөн дэм­жигч­ дийг харахад сэтгэл огшоод сайхан шүү” гэж дурс­сан.

ДАШТ-Д ТҮРҮҮЛЖ, МЕДАЛИЙНХАА ӨНГИЙГ ХУВИРГАСАН НЬ

Шагналууд дунд нь түүнийг олон зүйлээр сорьж, үнэ цэнтэй ирсэн медаль ч бий аж. Чех улсад болсон ДАШТ, Тайландад зохион бай­гуулсан Азийн АШТ-д эрх авч чадалгүйхоцорсон бол 2024 онд па­ра­лимпийн наадамд оролцох зорилгоо бие­лүүлсэн юм. Мон­гол­чуудын хувьд 2025 оны аравдугаар сар онцгой байв. Сонир­хог­чийн бокс, холимог ту­лаан, пара байт хар­вааны ДАШТ-ээс медаль хүрт­сэн баг та­­ мирчдын баярт мэдээ спортын хор­хойт­нуудыг хэдэн өдөр огшоов. Тамирчид Төрийн дууллаа спортын олон төрөлд эг­шиглүүлсний нэг нь БНСУ-ын Кванжу хотод болсон юм. Энэ нь түү­ ний хувьд өм­нө­хөө­сөө илүү зүйл сурч өөрий­гөө дахин нээсэн, ур чадвар, сэтгэл зүй­гээ шал­гасан нэг том со­рил байлаа.

Бидний яриа цааш өрнөж “Тамирчин хүн зо­рилгоо биелүүлнэ гэдэг өндөр үүрэг, ха­риуцлага шиг санагддаг. Аваргын төлөөх өрсөлдөөн танд алдах эрхгүйг сануулдаг биз” хэмээхэд “Зорилгоо биелүүлэх нь баяр баяслаас гадна маш их хариуцлагыг мэдрүүлдэг. Аваргын төлөө өрсөлдөх үед алдаж болохгүй гэх бодлоос илүү хийж чадах бүхнээ гаргах ёстой гэсэн итгэл төрдөг юм билээ. Спортод ялалт, ялагдал аль аль нь бий. Гэхдээ надад тухайн мөчид өөрийн хүч, хөдөлмөр, бэлтгэлийн үр дүнгээ гаргаж чадсан, эсэх л хамгийн чухал байдаг”. Холимог багийн харваа өр­сөл­дөөнтэй болсон. Би спортын мастер Н.Мөнх­баа­тартай хар­васан. Итали улсын тамирчидтай 4:4-өөр тэнц­сэний да­раа “shoot off” харваанд эсрэг ба­гийнхан 10, 9, бид 10, 10 харваснаар хо­сын төрөлд дэл­хийн авар­га болсон. Тэм­цээ­ний дараа бусад ор­ны дас­гал­жуу­лагчид бидэнд баяр хүргэж, баг­шийг тамирчдаа сайн бэлджээ хэ­мээн маг­таж байв.

Шигшээд шалгарсан БНХАУ-ын харваачид Монголын багаас илүү Италийн харваачдыг буул­гаж авахыг хамгийн их хичээж байлаа. Мон­голын баг 5:1-ээр хожиход Хятадын тамирч­ дын хувьд төсөөлөөгүй ялагдал нь байсан тул их гайхсан. Тэд итгэхгүй оноогоо дахин, дахин шалгаж байсан гэж багш тэр үед хэлж билээ .

Эмэгтэйчүүдийн багийн төрөлд аварга болох, эсэхийг шийдэх харвааны өмнө багш “Болох ёстой зүйл болдгоороо болно. Тиймээс алдлаа гэж харамсахгүйгээр чамбай харваарай” гэж зөв­лөсөн. Б.Оюун-Эрдэнэ эгч бид хоёр эзэн ор­ны багийг 6:0-ээр буулгаж авсан нь дараа­гийн холимог багийн төрөлд харвах итгэл өгсөн юм. Бид 2021 оноос хойш олон улсын тэм­цээнд оролц­лоо. Бэлтгэл хамт хийдэг уч­ раас нэг­нийн­хээ зан чанар, хандлага, сэтгэл зүйг сайн ойл­годог. Хэзээ ямар зөвлөгөө өгөх, хаа­на нь анхаарлаа төвлөрүүлэх шаардлагатайг мэдэрч чаддаг нь бидний нөхөрлөлийг бат болгосон. Мөн хаана ч явсан нэг өрөөнд байр­ладаг тул тэмцээний өмнө болон дараа нь бодол, мэдрэмж, төлөвлөгөөгөө байнга ху­ваалц­даг. Ха­рилцан ойлголцол, итгэлцэл бид­ний ам­жил­тын гол түлхүүр болдог” гэв.

ШИЛДГҮҮДИЙН НЭГ БОЛСНОО АЗИЙН ПАРА НААДМААР ХАРУУЛЛАА

Япон Улсад зохион байгуулсан “Айчи-Нагоя 2026” Азийн пара наадмын байт харвааны эмэг­­ тэйчүүдийн багийн төрөлд Д.Сэлэнгээ Б.ОюунЭрдэнэтэй хамт цэц сорьсон. Тэд эхний харваанд гоц мөргөж, дараагийнхад Индонезийн багийг 2:0-ээр хожиж, хагас шигшээд БНХАУын багт 0:2-ээр ялагдав. Хүрэл медалийн төлөөх харваанд Ираны багийг 6:2-оор илүүрхэн дээрх наадмаас багийн төрөлд анх удаа медаль хүртсэнээр Монголын багийн найм дахь шагналын эзэн болсон юм. Тэд тэмцээний үед нэг­нээ дэмжиж, салхины зүг, чиг болон цаг агаарын байдлыг сайтар тоо­цоолон онооны дараал­лыг алдагдуулахгүй байх так­ти­кийг амжилт­тай хэрэгжүүлжээ. Тийм­дээ ч шийдвэрлэх хар­ваанд дэл­хийн аварга болж байсан давуу талаа ха­руулж, сэт­гэл зүйн хувьд өөр­төө итгэлтэй, тай­ван бай­сан юм.

Багийн харваанд нэгдмэл байдал, итгэл найд­вар нөлөөлдгийг тэд сайн мэдэх тул тэмцээн­тэй өдрүүдэд нэгнээ хурцалж, ялалт, ялагдлыг хамт хуваалцсан нь Ираны ба­гийг буулгаж авах гол тактик болжээ.

Хагас шигшээд Хятадын багт хожигдсоны дараа тэднийг сэтгэл зүйн уналтаас хурдан гаргах нь дасгалжуулагчийн хамгийн чухал үүрэг байв. Тиймээс өнгөрсөн хар­вал­тын ал­даанд га­цах биш, хүрэл медалийн төлөөх харваанд ан­хаарлаа төв­лөрүүлэхийг зөв­лө­сөн бай­на. Тэрбээр та­мирч­дынхаа ард дурандан зог­сож, сум хаана тусаж буйг болон сал­хины чи­гийг хэлж, сум бүрийн дараа ха­раагаа хэдэн ммээр зөрүүлэх, тактикийн заа­вар­чилгааг маш сайн өгч байв. Багийн төрөлд хоёр тамирчин заасан хугацаанд амжиж харвах ёстой. Салхи хүчтэй үед хэрхэн хүлээх, “цонх үе”-ийг ашиг­­ лаж хурд­тай харвах дохио, зөв­лөгөөг багш нь тэдэнд тал­байн ардаас цаг алдал­гүй өгч, хар­­ валтын хэмнэлийг нь алдаг­дуу­лалгүй барьж чад­сан аж. Түүний хувьд та­мирчдаа зөвхөн тэмцээний талбайд чиг­лүүлээд зогсохгүй, 2025 оны ДАШТ-ээс эх­лэн тогт­вор­той удирдаж, багийн гишүүдийн хоо­рондын ойл­голцол, техникийн суу­рийг олон улсын өндөр түвшинд хүртэл бэлт­гэсэн нь энэ ам­жил­тын гол үндэс байв.

Түүнчлэн хувийн төрөлд Д.Сэлэнгээ Иран, Энэт­хэгийн тамирчдыг ялж, хагас шигшээд Ин­донезийн тамирчныг илүүрхсэн. Алтан медалийн төлөөх харваанд БНХАУ-ын тамирчин Гао Зи Хантай таарч, 7:3-аар ялагдсанаар Мон­­ го­лыг багт дөрөв дэх мөнгөн медалийг ав­чирсан билээ. Тэр­бээр дэлхийн шилдэг харваачтай эц­сээ хүр­тэл өрсөлдөж, Азийн наадмаас ган­­ цаар­чилсан болон ба­гийн төрөлд тус бүр ме­даль хүртэн Мон­голын пара байт харвааны спортод нэгэн ши­нэ түүх бүтээсэн юм.