Баян-Өлгий аймагт долоохон настай бяцхан хүүг зам хөндлөн гарч явахад нь согтуу жолооч дайрч амь насыг нь хохироосон хэрэг саяхан гарсан. Хэнд ч гэм хийгээгүй бяцхан хүү ямар буруутай гэж амьдралын сайхныг амталж чадалгүй ийнхүү хорвоог орхих болов. Одоо тэр дахин ээждээ эрхэлж, аавдаа үнсүүлж, найз нөхөдтэйгөө эрхлэн наадаж чадахгүй. Мөн хорь гаруйхан настай бүсгүй зуурдаар амиа алдсан хэрэг Сонгинохайрхан дүүрэгт өнгөрсөн лхагва гаригт гарчээ. Түүнд ч гэсэн залуу насны мөрөөдөл, хийж бүтээх асар их тэмүүлэл байсан. Гэр бүл зохиож, аав ээждээ аминых нь зээг төрүүлж, түүнийгээ алган дээрээ бөмбөрүүлэн өсгөх их хувь заяа байсан. Гэвч согтуу найз залуу нь жолоо барьж явахдаа осол гаргаж, түүнийг үхэл рүү түлхсэн аж.
Энэ мэт цаг бусаар хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн харамсмаар хэргүүдийг дурдвал эцэс төгсгөлгүй цуварна. Өнгөрсөн онд л гэхэд 119 хүүхэд зам тээврийн осолд орж гэмтэж, бэртжээ. Энэ бүх аймшигт хэргийг үйлдсэн гэмт этгээд нь “Архинаас л боллоо” гэж тайлбарлах жолооч нар. “Сархад савнаасаа бусдыг дийлдэг” гэдэг дээ. Лонхны бөглөө мултлаагүй бол, ганц удаа үгүй гэж талтгалзсан бол, сархад хүртэж хөлчүүрхсэн үедээ жолоо бариагүй бол энэ бүх цус, нулимс, өнчрөл, хагацал дагуулсан хэрэг гарах байсан гэж үү.
Манай зарим жолооч нар согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодоод “Цагдаад баригдахгүй л бол боллоо, азтай байлаа” гэж боддог нь харамсалтай. Гэтэл өөрийгөө болон бусдыг ямар их эрсдэлд оруулж болох байсныг бодоод үзэхэд харин ч цагдаад баригдсандаа баярлах нь зүйтэй болов уу. Замын цагдаагийн газраас гаргасан судалгаагаар 2014 онд улсын хэмжээнд согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 50900 жолоочийг илрүүлж, холбогдох арга хэмжээ авсан байна.
Харин хөлчүү жолоочийн балгаар гарсан осол 1541 бүртгэгдэж, улмаар 179 хүн нас барж, 258 хүн хүнд, хөнгөн гэмтжээ. Харин энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар улсын хэмжээнд 666 согтуу жолооч зам тээврийн осол гаргасан. Ослын улмаас явган зорчигч 12, тээврийн хэрэгслээр зорчигч 30, жолооч 41 нийт 83 хүн амь насаа алдаж, 129 хүн хүнд, хүндэвтэр гэмтсэн байна. Мөн энэ онд согтуугаар замын хөдөлгөөнд оролцож, өөрийн болон бусдын амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учруулж болзошгүй 24688 жолоочийг илрүүлж, 18862 жолоочийн жолоодох эрхийг зургаан сараас хоёр жилийн хугацаатай хасаж, 5528 хүнийг шүүхийн шийтгэврээр 7-30 хоног баривчлах арга хэмжээ авчээ.
Үүнээс харахад манай улсад согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон зөрчил жил ирэх бүр нэмэгдэж байгааг албаны хүмүүс хэлж байв. Мөн согтуугаар үйлдэгдсэн зам тээврийн осол нэмэгдэж байгаа шалтгааны нэг нь хариуцлага тооцох торгуулийн хэмжээ дэндүү бага байгаатай холбоотой гэж мэргэжлийн хүмүүс үздэг. Олон улсад согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон тохиолдолд өгөх шийтгэлийн хэмжээг нэмэгдүүлснээр ийм зөрчлийн тоо буурсан туршлага цөөнгүй байдаг аж.
Жишээлбэл, Италид согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодвол эрхийг нь нэг жилээр хасаж автомашиныг нь дуудлага худалдаагаар борлуулдаг. Англид 5000 фунтээр торгож 2-3 жилээр эрхийг нь түдгэлзүүлдэг бол БНСУ-д таван сая воноор торгон жолоодох эрхийг нь 2-3 жилийн хугацаагаар хасдаг юм байна. Харин манайд одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуулиар согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон бол зургаагаас хоёр жил хүртэл хугацаагаар жолоодох эрхийг нь хасдаг.
Хэрэв эрхээ хасуулсан, жолоо барих огт эрхгүй хүн согтуугаар машин баривал долоогоос 30 хоног баривчилдаг. Тэгвэл ирэх сарын 1-нээс үйлчилж эхлэх Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлд согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн этгээд тээврийн хэрэгсэл жолоодсон тохиолдолд авах арга хэмжээг тодорхой зааж өгсөн байна.
Энэ талаар Замын цагдаагийн газрын Урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн мэргэжилтэн, ахмад Я.Соронзонболд “Энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар манай байгууллагад 23532 ослын дуудлага бүртгэгдсэнээс 2.8 хувь нь согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож яваад осол гаргасан байна. Ийм зөрчил өнгөрсөн жилийнхээс нэмэгдсэн үү гэхээс огтхон ч буураагүй. Удахгүй хэрэгжиж эхлэх шинэ хуулийг дагаад 20 гаруй шинэ журам батлагдах юм.
Үүний нэг нь “Жолоочийн онооны систем”. Энэ нь жолооч бүр өөрийн оноотой болох бөгөөд дүрэм, журам зөрчвөл онооноос нь хасах юм. Жишээлбэл, жолооч 100 оноотой байна гэж бодъё. Тэгвэл жолооч нэг удаа согтуугаар жолоо барьж эрхээ хасуулаад, торгууллаа гэхэд жолоочийн онооноос 40 нь хасагдана. Мөн гэрлэн дохио зөрчих, үргэлжилсэн шугам давах зэрэг замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчвөл захиргааны арга хэмжээ авахуулахаас гадна оноо нь бас л хасагдана.
Ингэж хасагдсаар 100 оноо нь дуусахад мөн эрхээ хасуулах жишээтэй. Иймэрхүү зүйл, заалтууд нэмэгдэж байгаа тул иргэд согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох болон замын хөдөлгөөний бусад хуулийг зөрчих нь багасах болов уу гэж найдаж байна. Мөн долдугаар сарын 9-нөөс нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж байгаа баар, цэнгээний газруудыг 04.00 цаг хүртэл àæèëëàõûã çºâøººðñíººð øºíèéí öàãààðõîòûí çàìûí õºäºë㺺í òàòðàõã¿é áàéãàà. Ýíý¿åýð ñîãòóóãààð ìàøèí æîëîîääîã õ¿íèé òîîîëøèðñîí.
ªíãºðñºí áààñàí ãàðèãò ë ãýõýä 100ãàðóé ñîãòóó æîëîî÷èéã èëð¿¿ëëýý. Áèä ºäºðò äóíäæààð 80 ãàðóé ñîãòóó æîëîî÷ èëð¿¿ëæ áàéíà. Ò¿¿í÷ëýí óëñûí õýìæýýíä ãàðñàí íèéòîñëûí áàãàã¿é õóâèéã ñîãòóó æîëîî÷ ¿éëäñýí áàéäàã. Ýäãýýð îñëûí äèéëýíõ íü áóþó äºðâºíõ¿í òóòìûí ãóðàâ íü îðîí íóòàãò íàñ áàðñàí. Ýíý íü æîëîî÷ íàð îðîí íóòãèéí çàìä öàãäàà áàéõã¿é ãýýä ñîãòóóãààð æîëîî áàðüäàãòàé øóóä õîëáîîòîé. Èíãýæ ÿâàõ ¿åäýý õóðä õýòð¿¿ëäýã, õàìãààëàëòûí á¿ñ ç¿¿äýãã¿é.
¯¿íýýñ áîëîîäîñîë ãàð÷ îíõîëäîõ, ìºðãºëäºõ ¿åä äîòîð íüñóóæ ÿâñàí õ¿ì¿¿ñ øèäýãäýæ, óðä øèëèéãìºðãºõ çýðãýýð àìü íàñàà àëääàã” ãýæ ÿðèâ.Çàìûí õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàéõóóëèéí 54.7-ä çààñíààð “Òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîõ ýðõã¿é /æîëîîäëîãûí äàäëàãà õèéõýýñ áóñàä òîõèîëäîëä/ áóþó óã ýðõýý õàñóóëñàí,ýñâýë ñîãòóóðóóëàõ óíäàà, ìàíñóóðóóëàõ ýì,ñýòãýöýä íºëººò áîäèñ õýðýãëýñýí ýòãýýäýýð òýýâðèéí õýðýãñýë æîëîîäîõûã øààðäñàí, íºëººëñºí èðãýíä íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýíèé õîðèí òàâàí õóâüòàé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð, õóóëèéí ýòãýýäèéã íýã ñàðûí õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýýãòàâ äàõèí íýìýãä¿¿ëñýíòýé òýíöýõ õýìæýýíèé òºãðºãººð òîðãîõ øèéòãýë îíîãäóóëíà” ãýæýý. Èéìýýñ èðãýí òàíû íàéç íºõºä, õàéðòàé õ¿ì¿¿ñ ÷èíü àðõè àìññàí ë áîë æîëîî áàðèõ ýðõèéã ò¿¿íä á¿¿ îëãî. Ýíý íü òà ò¿¿íèéã ó÷èð÷ áîëîõ îñëîîñ øàëòãààëàí ººðèéí áîëîí áóñäûíàìü íàñ, ýð¿¿ë ìýíä, ýä õºðºíãºä õîõèðîë ó÷ðóóëàõààñ õàìãààëæ áóé õýðýã þì.
