NASA-гийнхны илрүүлсэн “жижиг улаан цэг” хар нүхний нууцыг тайлах уу 

Одон орон, сансар судлалын шинжлэх ухаанд энэ онд олон сонирхолтой үйл явдал то­хио­соор байна. Тухайлбал, NASA-гийн одон орон судлаачдын нэг Нэнси Грэйс Романы нэ­рэм­жит, тэнгэрийг бүхэлд нь зураглах чадвартай сансрын супер дуранг өнгөрсөн са­рын 30-нд амжилттай хөөргөв. Энэ нь тус агент­лагийн “Hubble”, “James webb”-ийн дараагийн үеийн өргөн хүрээний судалгааг хийх бө­гөөд харанхуй энерги, матери, экзопланет болон орч­лон ертөнцийн бүтцийг илүү на­рийн хэмжи­хээрээ онцлогтойг “Ройтерс” агент­лагаас мэ­дээл­жээ. 

Тэгвэл өөр нэгэн сонирхол татахуйц шинэ биет “James webb”-ийн дуранд саяхан өртжээ. Уг дурангийн ажиглалтаар тэдний анх “жижиг улаан цэг” гэж харсан зүйл нь үнэндээ асар хурд­тай өсөж буй хар нүхийг тойрсон халуун хийн бүрхүүл байж магадгүй гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байгаа юм. Хэрэв энэ нь батлагдвал орчлон ертөнцийн анхны маш их масстай, аварга том хар нүх (супер-массив)-нүүд хэр­хэн бий болсон талаарх шинжлэх ухааны ойл­голтыг өөрчлөх аж. NASA-гийнхны “Хар нүхэн од” буюу GLIMPSE-17775 хэмээн нэрийд­сэн уг биетийг Массачусетсийн Технологийн инсти­тутийн эрдэмтэн, судлаачид шинэ төрлийн аст­рофизикийн боломжит жишээ гэж үзжээ. 

Олон улсын эрдэмтдийн анхаарлыг татаад буй GLIMPSE-17775 нь эхэндээ “James webb”-ийн өмнө нь илрүүлсэн жирийн л нэг “жижиг улаан цэг”-үүдийн нэг байжээ. Харин суд­лаачид удаан хугацааны ажиглалтаар эл цэ­гийн өнөөг хүртэлх хамгийн гүн спектрийг нээж, 40 гаруй шугам илрүүлсэн байна. Тэдгээрийн ихэнх нь бодисыг маш хурдтай­гаар өөртөө татаж, түүнийг хүрээлэн ха­луун, нягт хийн бүрхүүл байгааг урьд­чилсан байдлаар тогтоожээ. Ингэснээр том од “үхсэн”-ий дараа хар нүх үүсэж, улмаар агаар мандлыг “сорсоор” супер-массив болдог гэх уламж­лалт ойлголтыг эвдэж, эрдэмтэд ч хар нү­хийг зузаан хийн бүрхүүл хүрээлж, од шиг ха­раг­дуулдаг байж болзошгүйг батлахын тулд ийн оролдож эхлэв.

М.Гэгээ