“Хулхи” хувийн сургуулиуд хүүхэд хохироосоор л байг уу 

Борооны дараахмөөгшиг олширсон хувийн сургуулиуд эхнээсэээ тараа таниулж, үүдээ барихдаа туллаа. Хичээлийн шинэ жил эхэлчхээд бай­хад сурагчдаа хүлээж авах нь бүү хэл, шүүхийн бай­гууллагаар асуудлаа шийдүүлэхдээ тулчихсан нь ч байх юм. Тодруулбал, “Монтэ Роза” сургууль “На­ран трейд” ХХК-тай шүүхийн маргаан үүсгэсний улмаас 600 хүүхдийн эрхийг зөрчив. Есдүгээр сарын 1-ний өмнөхөн “Наран трейд” компанийнхан тус сургуулийн цонхыг хагалж, багш нарыг нь хөөж гар­гаад, сурагчийн ширээ, сандал, эд хогшил, хүүхдүү­дийн хувийн хэргийг нь хуу хамаад явчхаж. Энэ талаар эцэг, эхчүүд хэвлэлмэдээллийн байгуул­лагад хандаж, тус компанийг шүүхийн шийд­вэр­гүйгээр ийм үйлдэл гаргасан нь буруу хэмээн мэдэгд­сэн. Мөн сургуульдаа сурах боломжоор хангаж өгөхийг Бо­ловсролын яамнаас хүссэн юм. Гэвч сур­гуулийн ширээ, сандал, хүүхдүүдийн хувцас, дэв­тэр, ном бүг­дийг нь хураачихсан, цахилгаан, ус, ду­лааныг нь тасал­чихсан тул үйл ажиллагаа явуулах ямар ч боломж­гүй байгаа гэнэ. 

ШУНАЛ ИХЭДВЭЛ ШУЛАМ БОЛНО 

“Монтэ Роза” сургууль “Наран трейд” ком­панийн өмчлөлийн сургалтын цогцолборт тү­рээс­ний гэрээгээр үйл ажиллагаа явуулж байжээ. Гэвч гэрээний хугацаа нь 2026 оны зур­гаа­дугаар сарын 15-нд дууссан төдийгүй өн­гөрсөн хичээлийн жилийн түрээсний төл­бөрийг хугацаанд нь төлөө­гүй хэмээн “Наран трейд” компанийнхан мэ­дэгдэв. Иймд шүүхэд хандаж, нэхэмжлэл гар­гасан гэжээ. Шүүхийн шийдвэрээр тус сургуу­лийн ха­рилцах дансыг нь битүүмжилсэн ч нэрээ сольж, өөр данс ашиг­лан элсэлт авч, эцэг, эхчүүдээс төл­бөрийн мөнгө нэхэмжилж, үйл ажиллагаагаа энэ бай­рандаа хэвийн үр­гэлжлүүлэх мэт буруу ойл­голтыг зориудаар өгсөн хэмээн тухайн ком­паниас мэдээлсэн билээ. Тэгвэл “Монтэ Роза” сур­гуулийн захирал нь тухайн компанийн өм­чийн барилгыг 15 жилийн хугацаатай түрээс­лэхээр байсан.Сургуулийнхаа жижиг бай­рыг зарж, нийт хоёр тэрбум төгрөг түрээсэнд төл­сөн” хэмээн ярьжээ. Томчуудын энэ мэт “зодоон”-ы золиос нь хүүхдүүд болов. Сургалтын төлбөрөө цаг тухайд нь авдаг шигээ түрээсээ төлөөгүй захиралд ямар хариуцлага хү­лээлгэх вэ. Шөнө оройн цагаар хулгайч мэт гэтэж, 600 орчим хүүхдийн сурах эрхийг хөсөр­дүүлж, бичиг баримтаар нь “барьцаалсан” “Наран трейд”-ийн дарга нарт ёс зүй гэж алга уу. Энэ бол зөвхөн хоёр байгууллагын хоорон­дын асуудал бус, байргүй сургуульд сургал­тын үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл олгодог боловсролын яамныхны ч балаг юм. Тарь­сан балгаа ухамсарлах нь бүү хэл, Боловс­ролын сайд, холбогдох газрын ал­бан тушаалт­нууд нь “надад падгүй ээ” гээд суух. Олон хүүхэд сурах сургуульгүй болчхоод байхад нийслэлийн Боловсролын газрын дарга А.Амар­түвшин “Сурагчид харьяаллынхаа дагуу улсын сургуульд суралцах эрх нь нээлттэй” гэсэн бөөрөнхий хариулт өгсөн нь хэвийн зүйл үү. Ядаж шүүхийн шийдвэр гарах хүртэл хүүхдүүдийг сургуульд нь хичээллүүлэх болом­жоор хангана хэмээн найдаж байсан талаар эцэг, эхчүүд учирлав. 

Хувийн “хулхи” сургуулийн жишээ нэгээр тогтохгүй. Тухайлбал, “Australian smart school of Ulaanbaatar” сургуулийн бо­дит байдал цахим орчинд шуугиан тарих нь тэр. Англи хэл, технологийн чиглэлээр мэргэшсэн, Авст­ралийн боловсрол олгоно гэх уриатай тус сур­гууль гаднаа гяланцаг, дотроо паланцаг байс­ныг нэгэн сэтгүүлч илчилж, шүгэл үлээсэн юм. Тэрбээр “Би 2023 онд охиноо энэ сургуульд элсүүлсэн. Сайн сайхан болгоно гэж эцэг, эхчүүдэд жил бүр амлалт өгдөг ч орчин нөхцөл нь улам дордсоор байна. Жишээ нь, хүүхдүүд 22 төрлийн дугуйлан, секцээс хоёрыг нь сонгож суралцах хуваарьтай ч эхний ули­ралд ормоор аядсан. Хичээл, сургалтын үйл ажиллагааг 100 хувь англи хэлээр явуулна гэсэн нь ч худлаа байсан. Япон хэл гэхэд долоо хоногт ганцхан удаа 20 минут ордог. Ингэхдээ ихэвчлэн дуу хуураар аргалдаг. Өдрийн хоол нь “хог”. Хүүхдүүд хордлого авдаг. Химийн багшаараа англи хэлний хичээлээ нөхүүлж орж байгаа. Анх орсон багш нар нь ажлаасаа бүгд гарцгаасан. Ямар ч стандарт байхгүй” хэмээн өөрийн фэйсбүүк хуудсандаа бичсэн юм. Олон хүн тухайн сургуулийн үйл ажиллагааг шүүмжлэхийн зэрэгцээ хувийн энэ мэт “хулхи” сургууль олширч, хүүхдүүдийг хохироож байгаа талаар санал нэгджээ. Харин тухайн сургуу­лийнхны зүгээс буруугаа ухамсарлахын оронд байгууллагын нэр хүндэд ноцтой халдсан хэ­мээн хувь хүнд хариуцлага тооцно гэдгээ мэдэгдэж. Хууль хяналтын байгууллагын ажлыг зааж суухын оронд алдаагаа засаад, хүүхдийг хохироохгүй байхын төлөө ажиллавал яасан юм бэ. 

“Цонжин кибер”, “Амжилт кибер”, “Цэлмэг дижитал” гэх мэт сүржин нэртэй дар­жин сургууль ч олон байгааг цөөнгүй хүн ярьж бай­на. Шунал ихэдвэл шулам болдог гэдгээр боловс­ролыг бизнес гэж харж, элсэгчээ нэмэхийн тулд түрээсийг нь дийлэхгүй хэрнээ том байранд нүүж, эцэст нь олон хүүхдийг хөлдөө чирдэг явдлыг цэгцлэх цаг болжээ. 

НИЙСЛЭЛД ТӨРИЙН ӨМЧИЙН 180, ХУВИЙН 170 СУРГУУЛЬ БИЙ 

Улсын хэмжээнд өнгөрсөн хичээлийн жилд ерөнхий боловсролын 900 сургууль үйл ажиллагаа явуулжээ. Тэдгээрийн 717 нь төрийн өм­чийнх бол үлдсэн буюу 183 нь хувийн хэвшлийнх. Олон улсын жишигт төр, хувийн сургуулийн харьцаа 90, 10 байвал зохистой гэж үздэг аж. Гэтэл манай улсад зуун ямаанд жаран ухна гэгчээр эл үзүүлэлт хоёр дахин их байна. Бо­ловсролын сайд Л.Энх-Амгалан “Манайд тө­рийн өмчийн 700 гаруй сургууль байдаг гэж үзэхэд 80 орчим нь хувийн сургууль байх ёстой. Гэтэл зөвхөн Улаанбаатар төрийн өмчийн 180, хувийн хэвшлийн 170 сургууль­тай болчхоод байна. Хан-Уул дүүрэгт энэ байдал бүр гаарсан. Нөгөө зохист харьцаа алдагдсан. Хувийн сургуулиудад стандартын шаард­лага тавьж, элсэгчгүй, олон улсын хөтөлбөртэй гэж ярьдаг ч үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлдэггүйг нь цэгцэлнэ” хэмээсэн. Ча­дах, эсэх нь эргэлзээтэй. Учир нь тэрбээр ин­гэж ярь­саар Боловсролын сайдаар хоёртоо сонгогд­сон юм. Үнэхээр цэгцлэх хүсэлтэй юм бол анх­наасаа сургалтын үйл ажиллагааг нь эхлүүлэхдээ өндөр босго тогтоох ёстой бус уу. Хи­чээлийн байргүй, биеийн тамирын заалгүй хувийн сургуулиудыг хүлээж авснаас л асуудал үүсдэг нь нэгэнт тодорхой болчихлоо. Гэтэл түрээсний нөхцөлийг үндэслэн сургалт явуулах эрх олгосноос өнөөгийн байргүй сургуулиуд гудамжид хөөгдөж гарахдаа тулсан нь хатуу боловч үнэн. Цаад байгууллага нь түрээсний үнээ өсгөхөд дагаад сургалтын төлбөр нэ­мэгддэг. Энэ нь хувийн сургуульд хүүхдээ сургадаг иргэдийн нуруунд ачаа нэмдэг. 

Тэгвэл эцэг, эхчүүд яагаад хувийн сургууль гэж хошуурдаг вэ гэсэн асуулт урган гарна. Хувийн сургуулийн сургалтын төлбөр жилийн 7-100 гаруй сая төгрөгийн ханштай байна. Хүүх­дэ­дээ ерөн­хий боловсрол эзэмшүүлэхийн төлөө тэр­бум гаруй төгрөг зарцуулна гэдэг бэл бэнчинтэйнх үү, эсвэл хэрэгцээ юү гэдэг сонирхолтой. Ин­гэж сургах боломжтой гэр бүл манай улсад хэд бол. Түүнчлэн энэ жилээс “Дойче шуле” сургууль төлбөрөө 50-56 хувиар нэмэх шийд­вэр гаргасан нь эцэг, эхчүүдийг ихээхэн бу­хим­дуул­жээ. Мөн “Логарифм” сургуу­лийн нэг­дүгээр ангийн төлбөр 41 хувиар өсөж, 13.9 сая төгрөг болсон бол “Сант”-ынх дөрвөн саяар нэ­мэгджээ. Энэ мэт бүх сур­гуу­лийн төл­бөр нэ­мэгдсэн байна. Жилд 20-30 сая төгрө­гийн төлбөр ч дундаж орлоготой айл өр­хөд “чан­га”. Гэх­дээ л зээл аваад ч хамаагүй хүүхдээ сур­га­хыг хичээдэг нь улсын сургуулийн орчин нөх­цөл, сургалтын чанар нь гологдож буйтай хол­боотой. Хэрэв нэг ангид 35 хүүхэд сурдаг, орчин нөхцөл нь аюулгүй, багш нар нь ур чадвартай бол хүмүүс хүүхдээ улсын сургуульд л сургахыг хүснэ. Нөгөө талаас хувийн сургууль гэсэн нэртэй л бол сайн гэх буруу хандлага нийгэмд тогтсон. Хувийн сургуулийн ихэнх нь хүүхдүүдийг “мөнгө” хэмээн харж, ашиг олохыг боддог нь харамсалтай. 

“PISA-2018” үнэлгээнд хамрагдсан эцэг, эхчүүдээс “Сургууль сонгохдоо юуг чухал­чил­даг вэ” гэж асуусан байдаг. Асуулгын дүн­гээс ха­рахад оролцсон орнуудын эцэг, эх­чүүдийн 92 хувь нь сургуулийн аюулгүй ор­чин, 89 хувь нь таатай уур амьсгал, 81 хувь нь сурагчийн ака­демик амжилт гэж хариулжээ. 2022 оны су­дал­гаагаар ч энэ байдал төдийлөн өөрч­лөгдөөгүй аж. Үүнээс үзэхэд аав, ээжүүдийн хамгийн их чухалчилдаг зүйл нь академик амжилт бус, хүүхдийн аюулгүй орчин, хүн болох, төлөвшил олгох гэнэ. Улсын сургуулиудаа өөд нь татаж байж л боловсролыг бизнес болгоод байгаа нөхдийг “хазаарлаж” хүчирнэ. Төр нэг га­раараа хувийн сургуулиудыг цэгцэлнэ гэчхээд нөгөөгөөрөө үйл ажиллагааг нь нээгээд байж болохгүй. Энэ жил л гэхэд шинээр хэд хэ­дэн сургууль үүдээ нээжээ. Үүний нэг нь Хан-Уул дүүргийн 23 дугаар хороонд байрлах “Им­периал итали сургууль”. Сургуулийн нээлтэд нь Хөдөлмөрийн баатар А.Долгор Мон­гол Улсын төрийн дуулал эгшиглүүлж, Ардын жүжиг­чин Б.Сарантуяа Италийн тө­рийн дуул­лыг уян­галуулж, ихэд сүржигнэв. Өндөр шилэн ба­рилга, тан­саг анги танхим, сайхан амлалт, аме­рик, орос, хятад, сингапур, франц, итали, швед сургууль гээд га­даад нэр­тэй л бол сайн гэж ойлгодог байдал хэзээ нэгэн цагт цэгц­рэх биз. Энэ бүхэн эцэс­тээ ерөн­хий бо­ловс­ролыг нийгмийн гар­лаа­саа шалт­гаалан өөр өөрөөр эзэмших хэм­жээнд хүр­гэж байна. Ний­гэмд эргэшгүй хувааг­дал үүсгэж бай­гааг төр бод­ло­гоор засаж, залуурдахгүй бол орой­тох нь.