“Учир битүүлэг” гишүүн Б.Мөнхсоёл

Монгол Улсын ес дэх парламент бүрдэж, анхны 126 гишүүн тангаргаа өргөөд байна. Дөрвөн нам, нэг эвслийн төлөөллөөс бүрдсэн эл парламентад иргэд биднийг хэн хэн төлөөлж байна вэ. Ардчилсан засаглалыг бэхжүүлэх, нийгэм, эдийн засгийн амьдралд хөгжил дэвшил авчрах үүрэг, зорилгоо биелүүлэх нөөц боломж, туршлага тэдэнд бий юү. Эдгээр асуултад хариулт өгч, иргэдийн мэдэх эрхийг хангах үүднээс “Өнөөдөр” сонин “126-гийн нэг” булан нээгээд байна. Энэ парламентын 126 гишүүний 80 нь анх удаа сонгогдсон. Мөн түү­­­­­­хэндээ хамгийн олон эмэгтэй гишүүнтэй УИХ гэхчлэн онцлогтой билээ. Парламентад иргэдийг хэн хэн төлөөлж байгааг бид цувралаар танилцуулж буй.

АНУ-ын Мичиганы их сургуулийг эдийн засагч, Азийн Тех­нологийн институт, Европын Бизнесийн сургуулийг олон ул­сын санхүүч, бизнесийн удирдлагын магистраар тус тус дүүр­гэсэн, эмэгтэй гишүүд дундаа өндөр боловсролтой гэгддэг Б.Мөнхсоёл “Монгол бахарх­лын өдөр”-өөр Алунгуа эх, их хатан Бөр­тэг ч ялгахгүй, түүхийн мэдлэг нимгэн гэдгээ харуулаад амжсаныг ун­шиг­чид мартаагүй болов уу. “Бөртэ хатан хэдэн хүү төрүүлсэн бэ” гэ­сэн сэтгүүлчийн асуултад тэрбээр “Бөртэ үжиний та­лаар бүгдээрээ л мэ­дэж байгаа шүү дээ. Эвтэй байх­даа хүчтэй гэдгийг ха­руулах үүднээс хүүхдүүддээ таван нум, сум бариу­лаад нэг нэгээр нь бо­лон багцлан хуга­луулж, эв хамтын хүчийг үлгэр­лэдэг” гэж хэлээд улс даяар онигоонд орсон байдаг. 

Сэтгүүлчийн тавьсан асуултыг ойлгоогүйн дээр ёстой л нө­гөө хуучаа ярих гээд хулгайгаа ярив гэгч нь болж, олон нийт, түүхч, судлаачдын дургүйцлийг төрүүлсэн юм. Хамгийн хор­жоонтой нь, Б.Мөнхсоёл гишүүн монгол хүн бүрийн унш­вал зохих “Монголын нууц товчоо”, эх түүхээ мэдэхгүй, буруу зөрүү ярьсандаа гэмшихийн оронд “Хэл халтирах нь бүү хэл, хөл халтирдаг юм аа, хө” гэх утгатай, өөрийгөө өмөөрсөн мэ­дэг­дэл хүртэл гаргаж, олон нийтийг бүр ч бухимдуулсан.

УИХ-ын гишүүн гэдэг зүгээр нэг нэр төдий албан тушаал биш. Ард түмний эрх ашгийг төлөөлөх, үндэсний үнэт зүйлс, түүх, соёл, ёс зүйг эрхэмлэн хамгаалах үүрэгтэй, хариуц­лагатай “суудал”. Гэвч өнөө цагт эл дэг журамзаримгишүүний хувьд юу ч биш болж хувираад буй нь энэ юм.

Б.Мөнхсоёл нь өнгөрсөн удаагийн УИХ-ын сон­гуульд ХҮН намын жагсаалтын зургаадугаарт эрэм­бэ­лэг­дэж, гишүүн болсон түүхтэй. Намдаа 10 тэрбум төгрө­гийн хандив өгс­нөөрөө тэргүүлсэн гэдэг ч жагсаалтад ийн доо­гуур бичигд­сэн нь хачирхалтай шүү. Тэрбээр 2020 оны УИХ-ын сон­гуульд “Зөв электорат эвсэл”-ээс нэр дэвшсэн ч сон­гогдоогүй. Тус эвсэл нь иргэдийн оролцоонд тулгуурлан үйл ажилла­гаа явуул­даг байж. Харин Б.Мөнхсоёл ХҮН-д элс­сэнээр гишүүн бо­лох замаа ийн зассан юм.

Гэсэн ч өнгөрсөн хугацаанд намын нөхөдтэйгөө эв түнжин муутай, мөнхийн хэрүүлтэй, намаасаа гарч буйгаа ч үе үе мэдэгддэг байлаа. Тэгсэн хэрнээ одоо болтол ХҮН-д ги­шүүнчлэлтэй хэвээрээ. Намаасаа гарлаа гэж зарласан бусад шигээ нэр төртэй явчихаж чаддаггүй, оруулсан хувь нэмэр ч үгүй, УИХын гишүүнийхээ хувьд ч өөрийн гэсэн байр суурь, үнэт зүйл, үзэл баримтлалгүй. Ёстой л нөгөө дондогмаа хүүхэлдэй ая­тай унаж ч өгдөггүй, босож чаддаггүй нэгэн бололтой. Уг нь ХҮН хү­мүүнлэг, эрх чөлөөний үзэл санааг баримтлагч, хүний эрх, эрх чөлөө, эв нэгдэл, тэгш боломж бүтээх үндсэн зарчимтай ч тэр­бээр үргэлж энэ бүхний эсрэг “тэмцэлдэж” ирэв.

Харин чуулганы ирц, хэлэлцүүлэгт оролцсон байдал нь харьцангуй тогтвортой юм билээ. Гэхдээ бодлогын хэмжээний томоохон асуудал, хэлэлцүүлэгт хариуцлагатай, идэвхтэй оролцдоггүй, байр сууриа илэрхийлдэггүй гэх олон нийтийн шүүмжлэл бий. Парламентын танхимд цөөнгүй хуу­лийн төслийн хэлэлцүүлэгт оролцсон ч одоогоор санаачилж, батлуулсан эрх зүйн баримт бичиг түүнд алга.

Б.Мөнхсоёл нь англи, орос, франц хэлтэй, 2002 оноос эх­лэн ШУТИС-ийн КТМС-д багш, “Говийн бүсийн эдийн засгийн хөгж­лийн санаачилга төсөл”, Нээлттэй нийгэмфорумын “Эдийн засгийн хөтөлбөр”-т менежер, Германы олон улсын хам­тын ажил­лагааны нийгэмлэгт ахлах шинжээч, Үндэсний ст­рате­гийн хү­рээлэнгийн захирлаар тус ажиллаж байжээ.

Түүний ажилласан байдал, эзэмшсэн боловсрол зэргийг нь хар­вал итгэл даахаар, ярьж хэлж буйг нь сонсвол эргэлзээ тө­рүүл­мээр, үзэл бодол, үнэт зүйлийг нь ажвал бүр ч “учир битүү­лэг” гэ­мээр. Б.Мөнхсоёл эмэгтэйчүүдийн эрх, эдийн зас­гийн тэгш байдлыг хөндсөн хэлэлцүүлгүүдэд бэлгэ тэмдэг төдий сууж ха­рагд­даг. Цаа­шид оюуны болон институцийн чансаа­гаа дээш­лүү­лэх­гүй бол олны доог тохуу болсоор байхыг үгүйсгэхгүй юм.

О.Оргилох