Сүүлийн жилүүдэд манай улсын эмийн зах зээлд чанарын асуудал хурцаар тавигдах болсон. Гэсэн ч энэ нь бодит нөхцөлд хэр ноцтой түвшинд хүрснийг нотлох, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй дүгнэх эрх зүйн орчин хангалтгүй хэвээр байна. Эмийн лабораторийн хяналт, шинжилгээ муу, хүчин чадал, хүртээмж нь ч тааруу. Тэр хэрээр иргэд эмийн чанарт итгэл алдарч, гомдол, эргэлзээ нь нэмэгдсээр байгаа билээ.
Мөн эрүүл мэндийн даатгалаар хөнгөлөлттэй үнээр олгодог эмийн чанар, үнэ, сонголтын асуудал олон нийтийн дунд мөнхийн маргаан дагуулдаг. Зайлшгүй шаардлагатай эмийн XI жагсаалтыг өдгөө шинэчлэн батлах гэж буй. Үүнтэй холбогдуулан, мөн дээрх олон асуудлыг тодруулахаар Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан, Эм зүйн шинжлэх ухааны доктор (Sn.D), профессор Д.Цэндээхүүтэй ярилцсанаа хүргэе.
-Иргэд зах зээлд арилжиж буй эмүүдийг чанаргүй, үйлчилгээ муутай байна гэх болсон. Хэрэглэгчид төдийгүй эрүүл мэндийн байгууллагууд ч мөн эмийн чанарын асуудлыг хурцаар шүүмжилж байна. Ер нь эмийн чанарыг ямар шалгуур үзүүлэлтүүдээр тодорхойлдог юм бэ?
-Тийм ээ, эмийн чанарыг хүн бүр л ярьдаг боллоо. Эмнэлэгт хэвтсэн болгон л тариа, антибиотик үйлчлэхгүй байна гэж буй.
Нэг ёсондоо бүх ард түмнээрээ эмийн чанарыг биеэрээ мэдэрч, сайн, мууг нь лабораторид ч шинжлүүлээд байх шаардлагагүй “нотлоод” байна шүү дээ. Тэгэхээр таны асуулт бол маш нарийн бөгөөд чухал сэдэв юм. Нэн тэргүүнд бид эмийн чанар юунаас хамаардаг вэ гэдгийг нийтээрээ мэдэж, зөв ойлгох нь чухал.
ДЭМБ-ын үзсэнээр эмийн чанар нэгдүгээрт, манайхны нэрлэж заншсанаар түүхий эдээс шууд шалтгаална. Олон улсын нэршил нь Activе pharmaceutical ingredient буюу API юм. Тухайн эмийн үндсэн үйлчлэгч бодисын цэвэршилт болон хэмжээ хэдий өндөр байна төдий чинээ чанартай гэсэн үг. Үйлчлэгч бодист орсон хольцын хэмжээ их байх тусмаа л эмчилгээний идэвх нь буурахын сацуу гаж нөлөө нь ч нэмэгддэг. Эмийн үйлчлэгч бодисын цэвэршилтийн зэрэг нь хэдэн хувь байхаас шалтгаалж эмийн үнэ, гаж нөлөө, чанарын үзүүлэлт, аюулгүй байдал тодорхойлогддог. Цэвэршилтийн зэрэг өндөр байх тусмаа үнэ нь нэмэгдэж, тэр хэрээр эмчилгээний идэвх сайжирч, гаж нөлөө бага болно гэж ойлгох хэрэгтэй. Ерөнхийдөө бидний ууж байгаа эмийн үнийн 60 хувь нь API-ийн буюу үйлчлэгч бодисын өртөг байдаг.
Хоёрдугаарт, эмийн чанар үйлдвэрлэгчээс хамаарна. Үйлдвэр нь GMP-ийн шаардлага хангасан байх ёстой. Тухайн үйлдвэр ямар лабораторитой, түүхий эдээ хаанаас авдаг, хэрхэн чанарыг нь баталгаажуулдаг, эмийн үйлдвэрийн агааржуулалт, усны хангамж байрны ариун цэвэр, боловсон хүчний ур чадвар, лабораторийн хүчин чадал, ноу-хау, хяналт зэргийг нэгтгэсэн стандартыг Good manufacturing practice буюу GMP гэдэг. Чанартай эм үйлдвэрлэхийн тулд энэ стандартын бүх шаардлагыг хангасан байх учиртай. Эдгээрийг эмийн чанарт нөлөөлөх эм зүйн хүчин зүйл гэж нэрлэдэг.
Үүний дараа тухайн бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нийлүүлж, эмчилгээнд хэрэглэх үед тухайлбал, шахмал болон капсул эмийг биоэквивалент чанараар нь бас үнэлж болдог. Зөвхөн эл хоёр эмийн хэлбэрийн тухайд шүү. Учир нь ийм эм үйлдвэрлэхэд туслах, дүүргэгч, уртасгагч, тогтворжуулагч зэрэг бодис нэмээд нэг бол шахмалаар, эсвэл капсул хэлбэрээр савлан худалдаанд гаргадаг. Тиймээс хэрэглээнд нэвтэрснийх нь дараа биоэквивалент чанарыг нь заавал судлах шаардлагатай болдог гэсэн үг. Хэрхэн судлах вэ гэхээр тухайн эмийг уусан хэрэглэгчийн цусны сийвэнд хэдэн минутын дараа үйлчлэгч бодисынх нь хэчнээн хувь орж байгааг тодорхойлдог үзүүлэлтийг биоэквивалент чанар гэж буй юм.
Эмийн чанарыг тодорхойлдог өөр нэг үзүүлэлт нь эмчилгээний идэвх. Жишээ нь, чихрийн шижингийн эм байлаа гэхэд өвчтөн ууснаас хойш хэчнээн минутын дараа сахар нь буурч, түүнийгээ хэр удаан хугацаанд хадгалж байна вэ гэдэг нь эл чанартай холбоотой. Уушгины хатгалгааны эсрэг антибиотик ч мөн хэдий хугацааны даруу тухайн үйлчлүүлэгчийн халууныг буулгаж, үрэвслийг намдааж байгаагаар нь эмчилгээний идэвхийг нь тодорхойлдог. Энэ бүхнээс үзэхэд эмийн чанарыг тодорхойлдог гурван гол хүчин зүйл байгаа биз. Нэгт, эмийн үндсэн үйлчилэгч бодис API-ийн зэвэршилт болон үйлдвэрлэгч нь GMP-ийн шаардлага хангасан байх, хоёрт, шахмал болон капсул эмийн хэлбэрийн хувьд биоэквивалент чанарын судалгаа хийгдсэн байх, гуравт, эмчилгээнд хэрэглэсний дараах үр дүн болно.
-Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн тухай хуульд эмийн биоэквивалент чанарын судалгаа хийх ёстой гэсэн заалт бий юм билээ. Харин таны хэлээд буй эмчилгээний болон эм зүйн эквивалент чанарыг тодорхойлно гэсэн юм алга.
-Уг нь хуульд эмийн чанарыг тодорхойлох дээрх үндсэн гурван үзүүлэлтийг заавал тусгах ёстой. Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн тухай хуулийг шинэчлэн найруулах үеэр эм зүйн ухааны эрдэмтэн, судлаачид эмийн чанарыг үнэлэхдээ биоэквивалент, эм зүйн эквивалент болон эмчилгээний эквивалент чанарыг тодорхойлох судалгааг тусгуулахаар санал оруулсан боловч сүүлийн хоёр нь хасагдсан байсан. Эмийн чанарыг үнэлдэг олон улсын үндсэн гурван судалгаанаас манай улсын эмийн хуульд хоёр нь тусгагдаагүй орхидсон байдаг болохоор бидний ууж хэрэглэж буй эм бүрэн дүүрэн шинжлэгдсэн гэхэд эргэлзээтэй, үндсэндээ монголчуудад чанартай, эмчилгээний идэвх сайнтай, үйлчлэл өндөртэй эм хэрэглэх эрх зүйн орчин дутагдалтай байгаа. Гэхдээ хуульд тусгагдаагүй орхигдсон эдгээр эм зүйн эквивалент болон эмчилгээний эквивалент чанарыг тодорхойлох судалгааг журам дүрмэндээ тусгаад явж болно шүү дээ.
-Даанч тийм байх, сүүлийн үед эрх баригчид “Хуулийн хатуу зохицуулалттай оронд үйлдвэрлэсэн эм чанартай” гэж сурталчлах болсон. Нэг ёсондоо сайд, дарга нар эмийн чанарыг үнэлж чадахгүй болохоороо олон нийтэд ингэж итгүүлж байж болох юм.
-Магадгүй. Хатуу зохицуулалттай орон гэх энэ ойлголт манайд тэр чигтээ өрөөсгөл байгаа. Эмийн хатуу зохицуулалттай оронд үйлдвэрлэсэн болгон чанартай гэсэн үг биш. Үйлдвэр гэдэг бол ашгийн төлөө л байгууллага. Тийм учраас хатуу зохицуулалттай оронд үйлдвэрлэсэн эм бүхэн өндөр чанартай гэх боломжгүй. Эмийн хувьд хатуу зохицуулалттай орон юуг тийнхүү зохицуулдаг юм бэ гэвэл тэр нь дотоод зах зээлээ хамгаалахад л чиглэсэн байдаг гэж хэлж болно. Өөрөөр хэлбэл, эмийнхээ бүртгэлийг маш нарийн чанд хийж, дотоод зах зээл дээрх эмийн маркетинг сурталчилгааг шалгаж, хэрэглээний дараах гаж нөлөө, идэвхийг судалж, лабораторийнхоо хүчин чадлыг өндөр хэмжээнд барьж байдаг орныг хатуу зохицуулалтай гэдэг. Тийм учраас бидний хувьд хатуу зохицуулалттай оронд хэрэглэж байгаа, тэнд бүртгэгдсэн эмийг л оруулж ирэх нь чухал болохоос биш, тэнд үйлдвэрлэсэн л бол чанартай гэсэн үг огт биш юм. Энэ гэнэн яриа бол ёстой л нөгөө тархи угаалт гэдэгтэй адил зүйл. Манай Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн тухай хуулийн 8.2.2-т эмийн чанар, аюулгүй байдлыг үйлдвэрлэсэн газар нь бүрэн хариуцна гээд заачихсан. Бусад улс оронд ч ийм л байдаг. Эмийн үйлдвэр бүтээгдэхүүнийхээ чанар, аюулгүй байдлыг хариуцдаг болохоос биш, улс орных нь хэмжээний зохицуулалтын алба нь үүнийг хариуцдаггүй шүү дээ. Тэгэхээр аль нэг улс орны нэр барьж, эмийн чанар ярих нь учир дутагдалтай байгаа биз.
Түүнчлэн сүүлийн үед сайд, дарга нар БНСУ-д үйлдвэрлэсэн эм сайн гэж ард иргэдэд бас итгүүлэх болсон. Яг үнэндээ Солонгосын том үйлдвэрүүд Монгол руу буюу жижиг зах зээлд эм нийлүүлэхгүй. Тэдэнд угаасаа тийм хэрэгцээ байхгүй. Тэд өндөр үнэтэй эмээ бидэнд юуны учир хямд өгөх билээ. Монголд нийлүүлж байгаа солонгос эмүүдийн ихэнх нь үйл ажиллагаагаа дөнгөж эхлүүлж буй жижиг, дунд үйлдвэрийнх, түүхий эдээ голдуу БНХАУ-аас авдаг, үйлчлэл муутай л бүтээгдэхүүнүүд байдаг. Манай Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн хяналт, зохицуулалтын газар нь эдгээр эмийг бүртгэхдээ эмийн үйлдвэрийг нь шалгаж, ямар түүхий эдээр эм үйлдвэрлэж буйг хянаж иргэдээ гарч болох эрсдэлээс хамгаалах ёстой.
Бид ер нь хатуу зохицуулалттай улс орнуудаас эмийн бүртгэл, зах зээлийн дараах судалгаа зэргээс нь суралцвал зохилтой. Тэд энэ талаараа дэлхийд жишиг болсон байдаг. Европын Холбооны улсууд гаднаас эм импортлохдоо тухайн үйлдвэр лүү байцаагч нараа илгээж, авах гэж буй бүтээгдэхүүнийхээ чанар, аюулгүй байдлыг шалгаж, судалдаг. Ингэсний дараа улсынхаа эмийн бүртгэлд оруулж, импортолдог. Ингэж л дотоодын зах зээл, иргэдээ хамгаалдаг.
-Тэгвэл манай улсын эм худалдан авах тендерийн үндсэн шалгуур үзүүлэлтүүд нь ямар байдаг юм бол оо?
-Сангийн болон Эрүүл мэндийн сайдын 2024 оны арванхоёрдугаар сарын 30-ны А/246 дугаар тушаалаар Тендер шалгаруулалтын жишиг баримт бичгийг баталсан байдаг. Одоо болтол үүнийг мөрдөж буй. Уг баримт бичгийн IV бүлгийн Тендерийг үнэлэх үндсэн шалгуур бүлэг сэдэвт эм, эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүн худалдан авах чанар ба үнийн хосолмол шалгуурыг заасан. Тухайлбал, үйлдвэрлэгч улсын төлөвшлийн түвшин дөрөвт багтсан улсад үйлдвэрлэсэн бол 15, гуравт багтсан бол 10 оноо байна. Өөрөөр хэлбэл, “Германд үйлдвэрлэв” гэдэг хаягтай л бол ийм өндөр оноо өгнө гэсэн үг. Түүнчлэн тухайн эм нь ДЭМБ-ын эмийн зохицуулалтын үнэлгээгээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн бол 15 оноо гэхчлэн утга, агуулга давхардсан шалгуур олонтой. Зөвхөн шахмал эмд хийдэг биоэквивалент чанарын судалгааг судсанд тарьдаг эмээс хүртэл нэхсэн байдаг.
Үйлдвэрлэсэн улсдаа хэрэглэдэггүй эм манай улсын зах зээл дээр цөөнгүй бий. Тухайлбал, “Денк фарм”-ын эмүүдийг өөрийнх нь Герман улсад хэрэглэдэггүй, тэндээ бүртгэлгүй атал манайх импортолж, 15 оноо нэмэн өгч тендерт шалгаруулан, Эрүүл мэндийн даатгалын хөрөнгөөр хэд дахин өндөр үнээр худалдан авдгийг юу гэж ойлгох вэ.
-Чанартай эм авъя гэвэл шалгуур үзүүлэлтээ л сайжруулах ёстой юм байна, тийм үү?
-Тэгэлгүй яах вэ. Тендерийн шалгуурт бас нэг амьдралгүй заалт туссан нь тухайн эм анхдагч бол 15 оноо нэмнэ гэж оруулсан байдаг. Анхдагч буюу оригинал эм тендерт бараг орж ирдэггүй. Том үйлдвэрт л анхдагч эмийг 10-15 жилийн судалгааны үр дүнд гарган авдаг. Монгол бол женерик эмийн орон шүү дээ. Орос, БНХАУ, АНУ-д ч женерик эм хэрэглэдэг. Манайхаас ялгаатай нь тэд хяналтын лабораторидоо анхдагч ба женерик эмийг дээр дурдсан биоэквивалент, эм зүйн эквивалент болон эмчилгээний эквивалент чанарыг харьцуулан судалж, түүхий эдийн судалгаагаа хийчихдэг, клиникт эмчилгээний идэвхийг нь хяначихдаг.
Мөн дотоодын үйлдвэрлэгчээс эм худалдан авах шалгуур үнэлгээ нь ч хоржоонтой. Үндэсний үйлдвэрийнх л бол худалдан авалт хийж болно гэсэн муйхар заалтуудтай. Өмнө нь эмчилгээнд хэрэглээд үр дүнд хүрч байсан, эсэх нь хамаагүй. Гэтэл үндэсний үйлдвэрүүдийн эм, тариа үйлчилгээ муутай, наад зах нь хүүхдүүдийн хатгаа эдгэхгүй байна гээд нийтээрээ л ярьдаг. Гадаад, дотоодын эм худалдан авах чанарын шалгуур үзүүлэлтүүд нь ийм хангалтгүй байхаар нийтээрээ яаж үйлчлэл өндөртэй эм хэрэглэх вэ. Өөрөөр хэлбэл, тендер шалгаруулалтын жишиг баримтаа шинэчлээгүй цагт монголчууд хэзээ ч чанартай эм ууж чадахгүй гэсэн үг. Чанартай эм авъя гэвэл шалгуур үзүүлэлтээ л сайжруул гэж хэлнэ. Эмнэлгүүд ч ялгаагүй, нэгдсэн худалдан авалтаа 2024 оны дээрх тушаалын дагуу хийж байгаа. Тэгэхээр эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлэгсдийн эмчилгээнд дорвитой үр дүн гарахгүй байх нь аргагүй. Эмийн үнэ өндөр байгаа нь ч үүнтэй шууд холбоотой.
Хөнгөлөлттэй эмийн жагсаалтыг энэ хэвээр нь баталбал 22 хувь нь зах зээлд тасарчихсан байгаа
-Манай улсын эмийн бүртгэлд 6000 гаруй эм бий. Улсын бүртгэл дэх нийт эмийн дотор чанартай эм ч бий. Бас дунд зэргийнх, бүр муу нь ч байгаа гэдэг. Хамгийн гол нь тэдгээрээс үйлчлэл муутай, чанаргүйг нь “түүгээд” даатгалд олноор нь “шургуулж”, өндөр үнээр иргэдэд шахаж байна гэх гомдол, шүүмжлэл нийгэмд тасардаггүй. Үнэхээр чанаргүй эмүүд жагсаалтад оруулсан байдаг уу?
-Худалдааны нэршлийн бүлэг доторх хамгийн үнэтэй эмүүдийг эрүүл мэндийн даатгалаар хөнгөлөлттэй үнээр борлуулж байна гэж Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугар саяхан хэлсэн. Одоо хүчин төгөлдөр мөрдөж буй, эрүүл мэндийн даатгалаар хөнгөлөлттэй үнээр олгодог Зайлшгүй шаардлагатай эмийн XI жагсаалтад ноцтой зүйлс олон бий. Салбарын судлаачид энэ талаар өнгөрсөн хугацаанд олон удаа хэлж ярьсаар ирсэн ч тоогоогүй өдий хүрсэн.
Нэг төрлийн эмийн үнийн дээд хязгаарыг л гэхэд үйлдвэрлэсэн улсаас нь хамаараад 4-5 дахин ялгаатай үнээр даатгалд оруулсан байдаг. Тодруулбал, худалдааны өөр нэршлийн нэг төрлийн эмийн нэг шахмалыг нь 4000, нөгөөг нь 900 төгрөгөөр үнийн дээд хязгаарыг тогтоосон байх жишээтэй. Тэгэхээр эмийн санч 900 төгрөгийн эм зараад даатгалаас 500 төгрөгийн нөхөн олговор авах уу. Эсвэл 4000 төгрөгийнхийг борлуулаад 3500 төгрөгийн ашигтай байх уу гэдэг сонголтын өмнө тулж ирнэ биз дээ. Эмийн сан бол олсон ашиг дээрээ тогтдог байгууллага. Тиймээс 500 биш, 3500 төгрөг л авахаа бодно. Ийм харилцан адилгүй жагсаалт баталчихаад одоо болохоор “Даатгалаар хөнгөлөлттэй олгодог эмүүдээс дандаа үнэтэйг нь иргэдэд зарсан байна” гэж шүүмжлэх юм.
Зайлшгүй шаардлагатай эмийн XI жагсаалтад 156 нэр, төрлийн нийт 655 эм бий. Нэг төрлийн эм дунджаар худалдааны 8-30 янзын нэрээр, харилцан адилгүй үнээр борлуулж байна. Гэтэл эдгээр 156 нэр, төрлийн эмээс ердөө 20-30 нэр, төрлийнх нь л зарагдаж байсныг ЭМДЕГ-ын ажилтнууд сайн мэдэж байгаа. Бусад 100 гаруй нэр, төрлийн эмийг нь иргэд авдаггүй, зөвхөн урт жагсаалт болон үлддэг. Цөөн хоног уух антибиотик мэтийг хүн тэр бүр даатгалаар хөнгөлүүлэх гээд байдаггүй. Учир нь ганц удаа уух эмийн төлөө хүн ажлаа алдаад өрхийн эмнэлэг орж код бичүүлээд, даатгалаар үйлчилдэг эмийн сан хайгаад явах нь юу л бол. Түүнээсээ илүү зардал чирэгдэлтэй, процесс нь төвөгтэй гэх мэт шалтгаан бий байх.
Түүнчлэн хөнгөлөлттэй үнээр олгодог эмүүдийн 20 орчим хувь нь ДЭМБ-ын зайлшгүй шаардлагатай эмийн жагсаалтад багтаагүй байна гэж хэлсэн. Үүн дээр бид нэг зүйлийг сайн ойлгох хэрэгтэй. ДЭМБ-ын зайлшгүй шаардлагатай эмийн жагсаалтад дэлхийн ихэнх улс оронд хамааралтай, хумхаа гэх мэт манайд тохиолддоггүй өвчнийх хүртэл ороод нийтдээ 200-300 төрлийн эм байдаг юм. Зайлшгүй шаардлагатай эмийн жагсаалт нь чухамдаа ядуу буурай орнуудад зориулагдсан зүйл бөгөөд олон жил хэрэглэж ирсэн эмүүдийг жагсаасан зөвлөмж юм. Одоо 23 дугаар жагсаалт нь гарсан байна билээ. Тэгэхээр тухайн орон эмийнхээ жагсаалтыг гаргахдаа заавал ДЭМБ-ын жагсаалтад багтсан эмийг оруулж байх албагүй. БНХАУ, ОХУ, АНУ-ын хувьд ч бүгд л өөрийн орны өвчлөлийн онцлог, иргэдийн хэрэгцээнд нийцүүлэн жагсаалтаа гаргаж баталдаг. Үүнийг хаанаас ч олоод харчихаж болно.
-Зайлшгүй шаардлагатай эмийн XI жагсаалтыг анх баталж байхад эмч, мэргэжилтнүүд “Жагсаалтад хуучин эм их оруулсан. Эмчилгээний практикт шинээр нэвтэрч буй эмүүдэд даатгалаас хөнгөлөлт үзүүлэх хэрэгтэй” гэж байсан. Өргөн хэрэглээний, үйлчилгээний идэвх өндөртэй шинэ эмүүдийг даатгалаас хөнгөлөх боломж бий биз дээ.
-Манай улс эрүүл мэндийн салбартаа UpToDate-ийг нэвтрүүлснээс хойш дэлхийн эмчилгээнд нэвтэрч буй сүүлийн үеийн шинэ эмийг бүртгэж, эмчилгээ, оношилгооны арга, туршлагатай шууд танилцдаг болсон. ЭМЯ, Хүний эмийн зөвлөлийнхөн эл системд бодлогоор бүртгэх эмийн жагсаалтыг бий болгосон. Бүгд орчин үеийн, шинэ эм байгаа. Үүнийгээ төр эхнээс нь бүртгэж, даатгалаас хөнгөлөлттэй үнээр иргэдэд олгоё гээд заримыг нь XI жагсаалтад оруулсан байдаг.
Эрүүл мэндийн даатгалын үндсэн зорилго нь иргэнд ирэх санхүүгийн дарамтыг бууруулахад чиглэдэг. Эмийн тухайд бол иргэний удаан хугацаагаар уудаг, эрүүл амьдралыг нь дэмжих, өвчтөнийг хүндрэлээс хамгаалдаг бүтээгдэхүүн байх ёстой. Тухайлбал, бөөрний, хавдрын, зүрх, судас, чихрийн шижингийн буюу иргэдийн өргөн хэрэглээний удаан хугацаагаар уудаг эмийг л даатгалаар хөнгөлөлттэй үнээр олговол санхүүгийн ачааллыг бууруулж чадна. Түүнээс биш, хаа нэг өвдөхөөр уудаг өвчин намдаах, ханиадны болон антибиотик эмийг жагсаалтад олноор нь оруулах шаардлагагүй.
-Даатгалаас хөнгөлөлттэй үнээр олгодог эмийн XI жагсаалтыг шинэчлэхээр төсөлд санал авч буй юм билээ. Шинэ жагсаалтыг өмнөх алдаануудаа давтахгүйгээр сайжруулж чадах болов уу?
-Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газрын албан ёсны цахим хуудсаар даатгалаас хөнгөлөлттэй үнээр олгох, шинэ жагсаалтын эмд санал авч байгаа. Одоо боловсруулаад тавьчихсан жагсаалт нь үнэхээр учир дутагдалтай, өмнөхөөсөө бүр ч дордсон байна лээ. Би судлаач хүнийхээ хувьд, энэ салбарт, эм шинжлэх лабораторид насаараа ажилласны хувьд төсөлд саналаа өгөлгүй яах вэ. Эхний хуудаснаасаа авхуулаад л нэг ижил нэрийн эмүүд л гэхэд үйлдвэрлэсэн улсаасаа хамаараад үнэ нь харилцан адилгүй, тэр хэрээр даатгалаас хөнгөлөх хувь хэмжээ нь өөр өөр байна. Энэ нь өнөөх л өмнөх алдаа. Нэг эмийг 30 гаруй худалдааны нэрээр даатгалд оруулах ямар хэрэгтэй юм бэ. Ижил үйлчилгээтэй эмээс хамгийн чанартай, үйлчлэл сайтайг нь, ихдээ 2-3-г л оруулж ирэхэд болох бус уу. Бусад улсад бол тендер зарлаад л эл асуудлыг тун хялбархан шийдчихдэг. Нийлүүлэгч нь эмийн нөөц, аюулгүй байдлаа хариуцдаг. Тэр нь зах зээлийн хуульд нийцэх олон талын давуу талтай нь хэн бүхэнд ойлгомжтой атал яагаад өдий болтол тендер зарлахгүй явсаар байгаа нь хачирхалтай.
-Шинэ жагсаалтад багтсан эмүүдийн нэр, төрлийг судалж үзсэн үү, чанар нь ямар байна вэ?
-Одоо боловсруулаад буй төслийг энэ хэвээр нь баталбал жагсаалтад багтсан 140 гаруй нэр, төрлийн 790 гаруй эмийн 22 хувь нь зах зээлд тасарсан байгаа. Чанаргүй, хэн ч авахгүй эм зах зээлийн зарчмаараа л шахагддаг. Эмчилгээний идэвх нь муу болохоор хүн авахгүй байсаар импортлогчид алсдаа оруулж ирэхээ больдог гэсэн үг. Хүмүүс хэдийн хэрэглэхээ больчихсон эмийг жагсаалтад оруулаад хөнгөлөлт үзүүлнэ гэдэг нь эрүүл мэндийн даатгалын зарим ажилтан судалгаа, нотолгоогүй ажиллаж буйн шинж. 3-5-хан хоног уудаг эмийг л 30-40-өөр нь жагсаалтад оруулаад ирчихсэн байна, ийм байж болох уу. Мөн өмнөх жагсаалтад багтсан, хүмүүсийн хамгийн их авдаг, өргөн хэрэглээний зарим эмийг энэ удаад хассан байгаа. Тухайлбал, өндөр настан, архаг хууч өвчтэй хүмүүс, харвалтын дараах хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд зэрэг 200 гаруй мянган хүний даатгалаар хөнгөлттэй үнээр сар бүр авдаг эмүүдийг энэхүү шинэ жагсаалтын төслөөс хассан байгаа нь иргэдийн бухамдал дургүйцлийг төрүүлэх нь тодорхой. Эцэст нь хэлэхэд, эм бол чихэр, жимс биш, ядарсан өвчтөнүүдийн зайлшгүй хэрэгцээ учраас иргэд хамгийн ихээр хэрэглэдэг эмүүдийг жагсаалтад үлдээж, өмнө нь даатгалаар авдаггүй байсан эмийг хасах байдлаар цэгцлэх нь зүйтэй. Тэгвэл иргэд бухимдаж дургүйцэхгүй, хаана хаанаа ажил хэрэг бүтэмжтэй явах нь тодорхой.
М.Гэгээ
