Чацарганы ач тусыг мэдэхгүй хүн ховор. Олон төрлийн өвчин, эмгэг анагаах шидтэй тул жимсний хаан гэж үүнийг өргөмжилдөг. Сүүлийн жилүүдэд манайхан хаан жимсийг нэлээд тарьж, түүгээрээ эрүүл мэнд, гоо сайхны бүтээгдэхүүн ч үйлдвэрлэх болсон.
Энэ чиглэлээр ажилладаг аж ахуйн нэгж цөөнгүй бий болжээ. Тэдний нэг болох “Сибукторн” компанийн, Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг дахь чацарганы аж ахуйг сурвалжиллаа. Тэднийх ОХУ-аас өндөр ашиг шимтэй сортын мод авчирч суулгажээ.
Нэг мод нь 38 кг жимс өгдөг, эр нь 25 модонд тоос хүртээх чадвартай аж. Тус компани Эрдэнэ сумын нутагт жимс, чацарганы аж ахуй байгуулах зориулалттай 1000 орчим га газартай юм байна. Одоогоор 10 гаруй га газарт нь аж ахуйгаа эрхэлж байна.
Тэнд нь чацарганаа тарьж, үржүүлж буй долоон хэсэг газар байв. “Мод нутагшуулна гэдэг том ажил. Цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө багагүй шаардагдана. Орос модыг монгол болгож байгаа хэрэг шүү дээ” гэж компанийн захирал Д.Энхтүвшин онцолсон.
Үнэхээр ч багагүй хугацаа шаардлагатай бололтой. Тус компани 2008 онд хойд хөршөөс 100.000 мөчир авчирч суулгаснаас өдгөө ердөө 7000-8000 орчим нь л үлдсэн гэнэ. Байгалийн шалгарлаар манай хөрс, уур амьсгалд дасан зохицож үлдсэн хэдээ дөнгөж энэ жилээс л үржүүлж эхлээд байгаа аж.
Аж ахуйгаа байгуулснаас хойших долоон жилийг ийн модоо нутагшуулах ажилд зарцуулсан байх нь. Хэт яарч, богино хугацаанд их ашиг олох гэсэн хүсэл давамгайлбал, уг бизнесийн хөгжлийг сааруулна гэж тэд үздэг учраас өдий хүртэл тэвчээртэй, хүлээцтэй ажиллаж иржээ.
Дөрвөн жилийн дараа жимсээ боловсруулж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх түвшинд хүрнэ гэж төлөвлөж байгаагаа ч дуулгасан. Д.Энхтүвшин захирал физикч, гэргий нь химич мэргэжилтэй, хоёулаа Шинжлэх ухааны академид ажиллаж байсан туршлагатай аж.
ШУА-д ажиллаж байх үеийн эрдмийн ажил, судалгаа, туршилтдаа үндэслэн уг компаниа байгуулах болжээ. Тиймээс тэдний аж ахуй шинжлэх ухааны үндсэн дээр зөв арга ухаанаар “босож” буй онцлогтой гэнэ.
Чацаргана тарьдаг бусад аж ахуйн нэгжүүдээс тэдний ялгарах бас нэг тал нь хотын хүн амын төвлөрөл, агаар, хөрсний бохирдлоос зайдуу, цэвэр газарт байрладаг нь аж. Хүнсний бүтээгдэхүүн, тэр дундаа эрүүл мэндэд тустай энэ жимсийг цэвэр орчин нөхцөлд үржүүлж, ургуулах ёстой гэж тэд үзжээ.
ГАНГИЙН АЮУЛААС ХОЛУУР ӨНГӨРЧЭЭ
Сайн усалгаатай бол ган гачиг асуудал биш гэдгийг тэднийх харуулж буй юм байна. Манай орны нийт нутгийн 60 орчим хувь нь гандуу болон гантай байгаатай холбоотойгоор газар тариалангийн салбарынхан ургацынхаа багагүй хувийг алдчихаад байгаа.
Харин тэднийх усалгааны тоног төхөөрөмж сайтай учраас энэ аюулаас холуур өнгөрчээ. Олон улсад нэвтрүүлж буй шинэ техник, технологийг судалж, Монголд нутагшуулах чиглэлээр тус компани мөн ажилладаг юм байна.
Энэ ажлынхаа хүрээнд нэг эх үүсвэрээс нийт талбайг зэрэг услахад зориулсан өндөр чанартай усалгааны систем импортолж, түүнийгээ чацарганыхаа талбайд суурилуулсан аж. Мөн бороожуулагч, чийг хадгалагч зэрэг бараа бүтээгдэхүүн импортолж буй.
Тэдгээр нь химийн хольцгүй, байгалийн гаралтай, чанартай гэдгээрээ онцлогтой гэнэ. “Central tower”-ын өмнөх усалгааны системийг тэднийх угсарч суурилуулсан байна. Усаа хоолойгоор шүршиж цацдаг, шуудуу ухаж урсгадаг зэрэг хуучны аргыг манайхан өдий хүртэл ашиглаж байгаа.
Зарим үед хотын төвд тарьсан зүлгээ “машинаар” усалж яваа ч харагддаг. Харин тэднийх шиг усалгааны систем тавьчихвал ямар ч машин, ямар ч хоолой хэрэггүй. Зөвхөн ганц хөдөлгүүр асаагаад л бүх талбайгаа усалж болдог юм байна.
Тэднийх долоон талбайдаа тарьсан моднуудаа бүгдийг нь зэрэг усалдаг. Талбай бүр лүү хоолой татсан, тэр нь мод тарьсан нүх бүрийг услах боломжтой аж. Өвлийн цагт суурилуулсан системээ хураах шаардлагагүй, усыг нь шавхахад л хангалттай.
30-40 жилийн баталгаатай уг системийг ганц, хоёрхон цэцэгтэй тасалгаанд болон томоохон талбайд ч суурилуулж болдгоороо онцлог аж. Борлуулалт тааруу байгаа учраас компанийнх нь агуулахад усалгааны систем цөөнгүй харагдаж байв.
Энэ талаар Д.Энхтүвшин “Усалгааны системийн тухай ойлголт манайханд одоо л суух гэж байна. Энэ системийг Монголд хэчнээнийг суурилууллаа ч татвар авдаггүй юм, уг нь. Монгол Улс энэ бизнесийг ийм сайн харж үзэж, дэмждэг. Гэхдээ дэмжлэг нь зөвхөн худалдаж буй хүмүүс рүү л чиглэж байна.
Одоо худалдан авагчаа дэмжих хэрэгтэй болчихлоо. Дуслын усалгааны систем буюу усанд хэмнэлттэй, хөдөлмөр хөнгөвчилсөн, олон жилийн эдэлгээтэй ийм төхөөрөмж хэрэглэснээр ядаж хаягдал багасна, усаа хэмнэнэ.
Жишээ нь, тарьсан жимс ногоогоо хоолойгоор шүршиж усалбал тариагүй хэсэгт ч ус хүрч, дэмий зардал гарна. Мөн тэр хэсэгт нь зэрлэг ургамал ч их ургадаг шүү дээ. Тиймээс нийтээрээ усалгааны системтэй болох ёстой. Ийм төхөөрөмж худалдаж авахад тодорхой хэмжээний урамшуулал байх ёстой гэж би боддог. Тэгж байж л хүмүүс үр ашгийг нь мэднэ” гэж хэлсэн юм.
Аж ахуйд 4-5 хүн ажилладаг. Бүгд Эрдэнэ сумынх. Нутагтаа, өөрийнхөө гэрт байгаа учраас ажилчдынх нь хөдөлмөрийн бүтээмж нь ч сайн байдаг гэнэ. Энэ жилээс тэд нялх мөчрүүдийг хүлэмжинд үржүүлж байгаа, зарим үед бор шороо, бууц, хайрга нэмэх зэргээр хөрсөө борддог зэргийг эс тооцвол аж ахуй дахь ажил тийм ч их биш юм.
Модоо долоо хоногт хоёр удаа усалдаг аж. Газрын гүний ус шавхагддаг баялаг учраас тэд гадаргын буюу голын усаар чацарганаа тэжээдэг юм байна. Хэдийгээр одоохондоо жимс авах бус үржүүлэх зорилготой байгаа ч моднуудын олонх нь жимстэй болчихсон байв.
“Энэ жил оройтож зун болсон учраас жимс нь одоогоор ногооноороо байна. Уг нь наймдугаар сарын 25 гэхэд боловсорч гүйцсэн байдаг” гэж ажилчид нь ярьсан юм.
ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ ШААРДЛАГАТАЙ
Чацарганы аж ахуй байгуулах хөрөнгөө тус компани бүгдийг нь өөрөөсөө гаргажээ. Байгуулснаас хойш огт ашиг өгөөгүй учраас сүүлийн жилүүдэд хөрөнгө төсөв муутай байгаа аж. Тиймээс тус компанийнхан өдгөө аж ахуйг нь хөгжүүлж, 1000 га талбайгаа бүрэн ашиглах, боловсруулах үйлдвэр барихад нь хамтрах хөрөнгө оруулагч хайж байгаа гэнэ.
Тэднийх жилд 30.000 тонн жимс авах боломжтой тул энэ хэмжээний боловсруулах үйлдвэр байгуулах төлөвлөгөөтэй. Нутагшуулсан сорт нь нэг га-гаас 30 тонн ургац өгөх боломжтой. Ямар нэгэн эрсдэл гарч болзошгүй гэж үзээд жилд 20.000 тонн жимс боловсруулна гэж тооцоход л борлуулалтын орлого нь багадаа 50 сая ам.долларт хүрэх юм байна.
Нэг кг жимс хоёр орчим ам.долларын үнэтэй. Нэмүү өртөг шингээгээд боловсруулахад түүнээс хавьгүй илүү үнэ хүрэх тул жилд дор хаяж 50 сая ам.долларын орлого олох боломж бий аж. Тариаланчид шиг хавар бүр тариалалт хийдэггүй, арчлахаас өөр зардал чирэгдэл гарахгүй тул ашигтай бизнес гэдгийг хөрөнгө оруулагчдадаа тэд санал болгож байна.
Д.Энхтүвшин захирлын гэргий нь ШУА-ийн Хими, технологийн хүрээлэнд ажиллаж байхдаа гоо сайхны тос хийдэг компани, ургамлын тос ялгадаг үйлдвэрүүдээс туршлага судалж гадаадын орнуудаар явсан, Монголдоо ирж туршилтын цех ч ажиллуулдаг байжээ.
Тиймээс чацарганаа боловсруулах үйлдвэр байгуулбал технологийг нь зовох зүйлгүй бэлэн болгох боломжтой гэнэ. Тус компанид 10 орчим сая ам.долларын хөрөнгө оруулах шаардлагатай аж. Гэхдээ энэ нь өнөө маргааш бус долоон жилийн дотор шат дараатай оруулах хөрөнгө болохыг Д.Энхтүвшин хэлж байв.
Энэ хугацаанд эхлээд аж ахуйгаа тогтворжуулаад дараа нь бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, экспортлох ажлууд багтжээ.
ТАРИАЛАНГИЙН ТАЛБАЙГ ГАН ТОРООР ХАМГААЛНА
“Сибукторн” компани одоогоор усалгааны системээ борлуулахаас гадна тариалангийн талбайн хамгаалалтын ган торон хашаа үйлдвэрлэж, аж ахуйгаа тэтгэн, ажилчдынхаа цалинг өгдөг. Мод тарьдаг, эко компани аж ахуйнхаа хашааг модоор хийж болохгүй тул 2008 онд уг үйлдвэрээ байгуулжээ.
Хашаа хийдэг ийм үйлдвэр манай улсад тэднийхээс өөр байхгүй. Зах зээл нь жижиг учраас дахиад ийм үйлдвэр байх шаардлага ч байхгүй гэнэ. Түүхий эдээ урд хөршөөс авдаг аж. Уг нь түүхий эд болох ган утсыг нь манайд үйлдвэрлэдэг болчихвол сайнсан гэж тэд ярьж байв.
Холоос зөөж байгаа учраас түүхий эдээ ихээр авчихаад агуулахдаа удаан хадгалдаг, энэ хугацаанд зээлийн хүүний тоолуур гүйсээр л байдаг гээд хүндрэл их гэнэ. Ядаж л бага багаар авдаг болчихвол хашааных нь үнэ маш хямд байх боломжтой аж.
Тэднийх нэг чингэлэг ган утас авчихаад хоёр жил орчим хадгалдаг гэсэн. Овор багатай учраас нэг чингэлэгт багагүй утас багтчихдаг юм байна. Нэг метр утас нь 10.5 тонн ачаа даах чадвартай тул тэдний хийсэн хашаа дээд зэргийн чанартай гэнэ.
Тиймээс таван жилийн баталгаа өгдөг аж. Үйлдвэрээ байгуулаад бүтээгдэхүүнээ борлуулснаас хойш “Танай бүтээгдэхүүн чанаргүй байна” гэсэн гомдол санал огт ирээгүй гэж тэднийхэн бахархаж байсан юм. Хүн л эвдчихгүй бол мал амьтан шүргэхэд унаж, нар салхинд зэвэрч гэмтэхгүй аж.
Уг үйлдвэр захиалгаар хашаа сүлждэг учраас бүрэн хүчин чадлаар нь ажиллуулдаггүй гэнэ. Үйлдвэрт нь өдгөө хоёр хүн ажилладаг. Нэг нь төхөөрөмжөө ажиллуулна, нөгөөх нь тусална.
Гагнуур хийж, хашааны шон хатгах ажлыг ч тэр хоёр гүйцэтгэнэ. Газар дээр нь очиж барих ажлыг ч тэр хоёр хийнэ. Тэр хоёр өдөрт нэг км хашаа барьдаг аж.
Ч.МӨНХЗУЛ
ÌÎÍÃÎËÄ ÁÎÉÆÈÆ ÁÓÉ
ÆÈÌÑÍÈÉ ÕÀÀÍ
×.̪ÍÕÇÓË
×àöàðãàíû à÷ òóñûã ìýäýõã¿é õ¿í õîâîð.
Îëîí òºðëèéí ºâ÷èí, ýìãýã àíàãààõ
øèäòýé òóë æèìñíèé õààí ãýæ ¿¿íèéã
ºðãºìæèëäºã. Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä ìàíàéõàí õààí
æèìñèéã íýëýýä òàðüæ, ò¿¿ãýýðýý ýð¿¿ë ìýíä,
ãîî ñàéõíû á¿òýýãäýõ¿¿í ÷ ¿éëäâýðëýõ áîëñîí.
Ýíý ÷èãëýëýýð àæèëëàäàã àæ àõóéí íýãæ öººíã¿é
áèé áîëæýý. Òýäíèé íýã áîëîõ “Ñèáóêòîðí”
êîìïàíèéí, Òºâ àéìãèéí Ýðäýíý ñóìûí íóòàã
äàõü ÷àöàðãàíû àæ àõóéã ñóðâàëæèëëàà. Òýäíèéõ
ÎÕÓ-ààñ ºíäºð àøèã øèìòýé ñîðòûí ìîä àâ÷èð÷
ñóóëãàæýý. Íýã ìîä íü 38 êã æèìñ ºãäºã, ýð
íü 25 ìîäîíä òîîñ õ¿ðòýýõ ÷àäâàðòàé àæ. Òóñ
êîìïàíè Ýðäýíý ñóìûí íóòàãò æèìñ, ÷àöàðãàíû
àæ àõóé áàéãóóëàõ çîðèóëàëòòàé 1000 îð÷èì ãà
ãàçàðòàé þì áàéíà. Îäîîãîîð 10 ãàðóé ãà ãàçàðò
íü àæ àõóéãàà ýðõýëæ áàéíà. Òýíä íü ÷àöàðãàíàà
òàðüæ, ¿ðæ¿¿ëæ áóé äîëîîí õýñýã ãàçàð áàéâ.
“Ìîä íóòàãøóóëíà ãýäýã òîì àæèë. Öàã
õóãàöàà, õºðºí㺠ìºí㺠áàãàã¿é øààðäàãäàíà.
Îðîñ ìîäûã ìîíãîë áîëãîæ áàéãàà õýðýã ø¿¿
äýý” ãýæ êîìïàíèéí çàõèðàë Ä.Ýíõò¿âøèí
îíöîëñîí. ¯íýõýýð ÷ áàãàã¿é õóãàöàà øààðäëàãàòàé
áîëîëòîé. Òóñ êîìïàíè 2008 îíä õîéä
õºðøººñ 100.000 ìº÷èð àâ÷èð÷ ñóóëãàñíààñ ºäã
ºº åð人 7000-8000 îð÷èì íü ë ¿ëäñýí ãýíý. Áàéãàëèéí
øàëãàðëààð ìàíàé õºðñ, óóð àìüñãàëä
äàñàí çîõèöîæ ¿ëäñýí õýäýý äºíãºæ ýíý æèëýýñ
ë ¿ðæ¿¿ëæ ýõëýýä áàéãàà àæ. Àæ àõóéãàà
áàéãóóëñíààñ õîéøèõ äîëîîí æèëèéã èéí ìîäîî
íóòàãøóóëàõ àæèëä çàðöóóëñàí áàéõ íü. Õýò
ÿàð÷, áîãèíî õóãàöààíä èõ àøèã îëîõ ãýñýí õ¿ñýë
äàâàìãàéëáàë, óã áèçíåñèéí õºãæëèéã ñààðóóëíà
ãýæ òýä ¿çäýã ó÷ðààñ ºäèé õ¿ðòýë òýâ÷ýýðòýé,
õ¿ëýýöòýé àæèëëàæ èðæýý.
“Ñèáóêòîðí” êîìïàíèéíõàí öààøèä ÷ ä¿ðýì,
æóðìûíõ íü äàãóó ÷àöàðãàíàà Ìîíãîë îðîíä
íóòàãøóóëàõûí òºëºº øàò äàðààòàé ç¿òãýõ
ãýíý. Òýä õî¸ð æèëèéí äàðàà æèìñíèéõýý
òàëáàéã áàéãóóëæ, óðãàöàà õóðààäàã áîëíî.
ĺðâºí æèëèéí äàðàà æèìñýý áîëîâñðóóëæ,
á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ ò¿âøèíä õ¿ðíý ãýæ
òºëºâëºæ áàéãààãàà ÷ äóóëãàñàí. Ä.Ýíõò¿âøèí
çàõèðàë ôèçèê÷, ãýðãèé íü õèìè÷ ìýðãýæèëòýé,
õî¸óëàà Øèíæëýõ óõààíû àêàäåìèä àæèëëàæ
áàéñàí òóðøëàãàòàé àæ. ØÓÀ-ä àæèëëàæ áàéõ
¿åèéí ýðäìèéí àæèë, ñóäàëãàà, òóðøèëòäàà
¿íäýñëýí óã êîìïàíèà áàéãóóëàõ áîëæýý.
Òèéìýýñ òýäíèé àæ àõóé øèíæëýõ óõààíû
¿íäñýí äýýð çºâ àðãà óõààíààð “áîñîæ” áóé
îíöëîãòîé ãýíý.
×àöàðãàíà òàðüäàã áóñàä àæ àõóéí íýãæ
¿¿äýýñ
òýäíèé ÿëãàðàõ áàñ íýã òàë íü õîòûí õ¿í
àìûí òºâëºðºë, àãààð, õºðñíèé áîõèðäëîîñ
çàéäóó, öýâýð ãàçàðò áàéðëàäàã íü àæ. Õ¿íñíèé
á¿òýýãäýõ¿¿í, òýð äóíäàà ýð¿¿ë ìýíäýä òóñòàé
ýíý æèìñèéã öýâýð îð÷èí íºõöºëä ¿ðæ¿¿ëæ,
óðãóóëàõ ¸ñòîé ãýæ òýä ¿çæýý.
ÃÀÍÃÈÉÍ ÀÞÓËÀÀÑ ÕÎËÓÓÐ
ªÍêÐ×ÝÝ
Ñàéí óñàëãààòàé áîë ãàí ãà÷èã àñóóäàë áèø
ãýäãèéã òýäíèéõ õàðóóëæ áóé þì áàéíà. Ìàíàé
îðíû íèéò íóòãèéí 60 îð÷èì õóâü íü ãàíäóó
áîëîí ãàíòàé áàéãààòàé õîëáîîòîéãîîð ãàçàð
òàðèàëàíãèéí ñàëáàðûíõàí óðãàöûíõàà áàãàã¿é
õóâèéã àëä÷èõààä
áàéãàà. Õàðèí òýäíèéõ óñàëãààíû
òîíîã òºõººðºìæ ñàéòàé ó÷ðààñ ýíý àþóëààñ
õîëóóð ºíãºð÷ýý. Îëîí óëñàä íýâòð¿¿ëæ
áóé øèíý òåõíèê, òåõíîëîãèéã ñóäàëæ, Ìîíãîëä
íóòàãøóóëàõ ÷èãëýëýýð òóñ êîìïàíè ìºí
àæèëëàäàã þì áàéíà. Ýíý àæëûíõàà õ¿ðýýíä
íýã ýõ ¿¿ñâýðýýñ íèéò òàëáàéã çýðýã óñëàõàä
çîðèóëñàí ºíäºð ÷àíàðòàé óñàëãààíû ñèñòåì
èìïîðòîëæ, ò¿¿íèéãýý ÷àöàðãàíûõàà òàëáàéä
ñóóðèëóóëñàí àæ. ̺í áîðîîæóóëàã÷, ÷èéã
õàäãàëàã÷ çýðýã áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í èìïîðòîëæ
áóé. Òýäãýýð íü õèìèéí õîëüöã¿é, áàéãàëèéí
ãàðàëòàé, ÷àíàðòàé ãýäãýýðýý îíöëîãòîé ãýíý.
“Central tower”-ûí ºìíºõ óñàëãààíû ñèñòåìèéã
òýäíèéõ óãñàð÷ ñóóðèëóóëñàí áàéíà.
Óñàà õîîëîéãîîð ø¿ðøèæ öàöäàã, øóóäóó
óõàæ óðñãàäàã çýðýã õóó÷íû àðãûã ìàíàéõàí
ºäèé õ¿ðòýë àøèãëàæ áàéãàà. Çàðèì ¿åä õîòûí
òºâä òàðüñàí ç¿ëãýý “ìàøèíààð” óñàëæ ÿâàà
÷ õàðàãääàã. Õàðèí òýäíèéõ øèã óñàëãààíû
ñèñòåì òàâü÷èõâàë ÿìàð ÷ ìàøèí, ÿìàð ÷ õîîëîé
õýðýãã¿é. Ǻâõºí ãàíö õºäºëã¿¿ð àñààãààä ë
á¿õ òàëáàéãàà óñàëæ áîëäîã þì áàéíà. Òýäíèéõ
äîëîîí òàëáàéäàà òàðüñàí ìîäíóóäàà á¿ãäèéã
íü çýðýã óñàëäàã. Òàëáàé á¿ð ë¿¿ õîîëîé òàòñàí,
òýð íü ìîä òàðüñàí í¿õ á¿ðèéã óñëàõ áîëîìæòîé
àæ. ªâëèéí öàãò ñóóðèëóóëñàí ñèñòåìýý õóðààõ
øààðäëàãàã¿é, óñûã íü øàâõàõàä ë õàíãàëòòàé.
30-40 æèëèéí áàòàëãààòàé óã ñèñòåìèéã ãàíö,
õî¸ðõîí öýöýãòýé òàñàëãààíä áîëîí òîìîîõîí
òàëáàéä ÷ ñóóðèëóóëæ áîëäãîîðîî îíöëîã àæ.
Áîðëóóëàëò òààðóó áàéãàà ó÷ðààñ êîìïàíèéíõ
íü àãóóëàõàä óñàëãààíû ñèñòåì öººíã¿é
õàðàãäàæ áàéâ. Ýíý òàëààð Ä.Ýíõò¿âøèí “Óñàëãààíû
ñèñòåìèéí òóõàé îéëãîëò ìàíàéõàíä
îäîî ë ñóóõ ãýæ áàéíà. Ýíý ñèñòåìèéã Ìîíãîëä
õý÷íýýíèéã ñóóðèëóóëëàà ÷ òàòâàð àâäàãã¿é
þì, óã íü. Ìîíãîë Óëñ ýíý áèçíåñèéã èéì ñàéí
õàðæ ¿çýæ, äýìæäýã. Ãýõäýý äýìæëýã íü çºâõ
ºí õóäàëäàæ áóé õ¿ì¿¿ñ ð¿¿ ë ÷èãëýæ áàéíà.
Îäîî õóäàëäàí àâàã÷àà äýìæèõ õýðýãòýé
áîë÷èõëîî. Äóñëûí óñàëãààíû ñèñòåì áóþó
óñàíä õýìíýëòòýé, õºäºëìºð õºíãºâ÷èëñºí,
îëîí æèëèéí ýäýëãýýòýé èéì òºõººðºìæ
õýðýãëýñíýýð ÿäàæ õàÿãäàë áàãàñíà, óñàà
õýìíýíý. Æèøýý íü, òàðüñàí æèìñ íîãîîãîî
õîîëîéãîîð ø¿ðøèæ óñàëáàë òàðèàã¿é õýñýãò ÷
óñ õ¿ð÷, äýìèé çàðäàë ãàðíà. ̺í òýð õýñýãò íü
çýðëýã óðãàìàë ÷ èõ óðãàäàã ø¿¿ äýý. Òèéìýýñ
íèéòýýðýý óñàëãààíû ñèñòåìòýé áîëîõ ¸ñòîé.
Èéì òºõººðºìæ õóäàëäàæ àâàõàä òîäîðõîé
õýìæýýíèé óðàìøóóëàë áàéõ ¸ñòîé ãýæ áè
áîääîã. Òýãæ áàéæ ë õ¿ì¿¿ñ ¿ð àøãèéã íü ìýäíý”
ãýæ õýëñýí þì.
Àæ àõóéä 4-5 õ¿í àæèëëàäàã. Á¿ãä Ýðäýíý
ñóìûíõ. Íóòàãòàà, ººðèéíõºº ãýðò áàéãàà ó÷ðààñ
àæèë÷äûíõ íü õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ íü ÷ ñàéí
áàéäàã ãýíý. Ýíý æèëýýñ òýä íÿëõ ìº÷ð¿¿äèéã
õ¿ëýìæèíä ¿ðæ¿¿ëæ áàéãàà, çàðèì ¿åä áîð
øîðîî, áóóö, õàéðãà íýìýõ çýðãýýð õºðñºº
áîðääîã çýðãèéã ýñ òîîöâîë àæ àõóé äàõü àæèë
òèéì ÷ èõ áèø þì. Ìîäîî äîëîî õîíîãò õî¸ð
óäàà óñàëäàã àæ. Ãàçðûí ã¿íèé óñ øàâõàãääàã
áàÿëàã ó÷ðààñ òýä ãàäàðãûí áóþó ãîëûí óñààð
÷àöàðãàíàà òýæýýäýã þì áàéíà. Õýäèéãýýð
îäîîõîíäîî æèìñ àâàõ áóñ ¿ðæ¿¿ëýõ çîðèëãîòîé
áàéãàà ÷ ìîäíóóäûí îëîíõ íü æèìñòýé
áîë÷èõñîí áàéâ. “Ýíý æèë îðîéòîæ çóí áîëñîí
ó÷ðààñ æèìñ íü îäîîãîîð íîãîîíîîðîî áàéíà.
Óã íü íàéìäóãààð ñàðûí 25 ãýõýä áîëîâñîð÷
ã¿éöñýí áàéäàã” ãýæ àæèë÷èä íü ÿðüñàí þì.
ժЪÍê ÎÐÓÓËÀËÒ ØÀÀÐÄËÀÃÀÒÀÉ
×àöàðãàíû àæ àõóé áàéãóóëàõ õºðºí㺺
òóñ êîìïàíè á¿ãäèéã íü ººðººñºº ãàðãàæýý.
Áàéãóóëñíààñ õîéø îãò àøè㠺㺺ã¿é ó÷ðààñ
ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õºðºí㺠òºñºâ ìóóòàé áàéãàà
àæ. Òèéìýýñ òóñ êîìïàíèéíõàí ºä㺺 àæ àõóéã
íü õºãæ¿¿ëæ, 1000 ãà òàëáàéãàà á¿ðýí àøèãëàõ,
áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð áàðèõàä íü õàìòðàõ
õºðºí㺠îðóóëàã÷ õàéæ áàéãàà ãýíý. Òýäíèéõ
æèëä 30.000 òîíí æèìñ àâàõ áîëîìæòîé
òóë ýíý õýìæýýíèé áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð
áàéãóóëàõ òºëºâëºãººòýé. Íóòàãøóóëñàí ñîðò
íü íýã ãà-ãààñ 30 òîíí óðãàö ºãºõ áîëîìæòîé.
ßìàð íýãýí ýðñäýë ãàð÷ áîëçîøã¿é ãýæ ¿çýýä
æèëä 20.000 òîíí æèìñ áîëîâñðóóëíà ãýæ
òîîöîõîä ë áîðëóóëàëòûí îðëîãî íü áàãàäàà 50 ñàÿ àì.äîëëàðò õ¿ðýõ þì áàéíà. Íýã êã
æèìñ õî¸ð îð÷èì àì.äîëëàðûí ¿íýòýé. Íýì¿¿
ºðòºã øèíãýýãýýä áîëîâñðóóëàõàä ò¿¿íýýñ
õàâüã¿é èë¿¿ ¿íý õ¿ðýõ òóë æèëä äîð õàÿæ
50 ñàÿ àì.äîëëàðûí îðëîãî îëîõ áîëîìæ áèé
àæ. Òàðèàëàí÷èä øèã õàâàð á¿ð òàðèàëàëò
õèéäýãã¿é, àð÷ëàõààñ ººð çàðäàë ÷èðýãäýë
ãàðàõã¿é òóë àøèãòàé áèçíåñ ãýäãèéã õºðºíãº
îðóóëàã÷äàäàà òýä ñàíàë áîëãîæ áàéíà.
Ä.Ýíõò¿âøèí çàõèðëûí ãýðãèé íü ØÓÀ-èéí
Õèìè, òåõíîëîãèéí õ¿ðýýëýíä àæèëëàæ áàéõäàà
ãîî ñàéõíû òîñ õèéäýã êîìïàíè, óðãàìëûí
òîñ ÿëãàäàã ¿éëäâýð¿¿äýýñ òóðøëàãà ñóäàëæ
ãàäààäûí îðíóóäààð ÿâñàí, Ìîíãîëäîî èðæ
òóðøèëòûí öåõ ÷ àæèëëóóëäàã áàéæýý. Òèéìýýñ
÷àöàðãàíàà áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð áàéãóóëáàë
òåõíîëîãèéã íü çîâîõ ç¿éëã¿é áýëýí áîëãîõ
áîëîìæòîé ãýíý.
Òóñ êîìïàíèä 10 îð÷èì ñàÿ àì.äîëëàðûí
õºðºí㺠îðóóëàõ øààðäëàãàòàé àæ. Ãýõäýý ýíý
íü ºíºº ìàðãààø áóñ äîëîîí æèëèéí äîòîð øàò
äàðààòàé îðóóëàõ õºðºí㺠áîëîõûã Ä.Ýíõò¿âøèí
õýëæ áàéâ. Ýíý õóãàöààíä ýõëýýä àæ àõóéãàà
òîãòâîðæóóëààä äàðàà íü á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ,
ýêñïîðòëîõ àæëóóä áàãòæýý.
ÒÀÐÈÀËÀÍÃÈÉÍ ÒÀËÁÀÉÃ ÃÀÍ ÒÎÐÎÎÐ
ÕÀÌÃÀÀËÍÀ
“Ñèáóêòîðí” êîìïàíè îäîîãîîð óñàëãààíû
ñèñòåìýý áîðëóóëàõààñ ãàäíà òàðèàëàíãèéí
òàëáàéí õàìãààëàëòûí ãàí òîðîí õàøàà ¿éëäâýðëýæ,
àæ àõóéãàà òýòãýí, àæèë÷äûíõàà öàëèíã
ºãäºã. Ìîä òàðüäàã, ýêî êîìïàíè àæ àõóéíõàà
õàøààã ìîäîîð õèéæ áîëîõã¿é òóë 2008 îíä
óã ¿éëäâýðýý áàéãóóëæýý. Õàøàà õèéäýã èéì
¿éëäâýð ìàíàé óëñàä òýäíèéõýýñ ººð áàéõã¿é.
Çàõ çýýë íü æèæèã ó÷ðààñ äàõèàä èéì ¿éëäâýð
áàéõ øààðäëàãà ÷ áàéõã¿é ãýíý. Ò¿¿õèé ýäýý
óðä õºðøººñ àâäàã àæ. Óã íü ò¿¿õèé ýä áîëîõ
ãàí óòñûã íü ìàíàéä ¿éëäâýðëýäýã áîë÷èõâîë
ñàéíñàí ãýæ òýä ÿðüæ áàéâ. Õîëîîñ 纺æ áàéãàà
ó÷ðààñ ò¿¿õèé ýäýý èõýýð àâ÷èõààä àãóóëàõäàà
óäààí õàäãàëäàã, ýíý õóãàöààíä çýýëèéí õ¿¿íèé
òîîëóóð ã¿éñýýð ë áàéäàã ãýýä õ¿íäðýë èõ ãýíý.
ßäàæ ë áàãà áàãààð àâäàã áîë÷èõâîë õàøààíûõ
íü ¿íý ìàø õÿìä áàéõ áîëîìæòîé àæ. Òýäíèéõ
íýã ÷èíãýëýã ãàí óòàñ àâ÷èõààä õî¸ð æèë îð÷èì
õàäãàëäàã ãýñýí. Îâîð áàãàòàé ó÷ðààñ íýã
÷èíãýëýãò áàãàã¿é óòàñ áàãò÷èõäàã þì áàéíà.
Íýã ìåòð óòàñ íü 10.5 òîíí à÷àà äààõ ÷àäâàðòàé
òóë òýäíèé õèéñýí õàøàà äýýä çýðãèéí
÷àíàðòàé ãýíý. Òèéìýýñ òàâàí æèëèéí áàòàëãàà
ºãäºã àæ. ¯éëäâýðýý áàéãóóëààä á¿òýýãäýõ¿¿íýý
áîðëóóëñíààñ õîéø “Òàíàé á¿òýýãäýõ¿¿í ÷àíàðã
¿é áàéíà” ãýñýí ãîìäîë ñàíàë îãò èðýýã¿é
ãýæ òýäíèéõýí áàõàðõàæ áàéñàí þì. Õ¿í ë
ýâä÷èõã¿é áîë ìàë àìüòàí ø¿ðãýõýä óíàæ, íàð
ñàëõèíä çýâýð÷ ãýìòýõã¿é àæ. Ýíý ¿éëäâýð æèëä
200 îð÷èì ñàÿ òºãðºãèéí áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í
áîðëóóëäàã áàéñàí áîë ýíý æèë 100 ñàÿ òºãðºãò
÷ õ¿ðýýã¿é áàéãàà àæ.
Òîð ñ¿ëæèõ òîíîã òºõººðºìæ íü á¿ðýí
àâòîìàò, öàãò 200 ìåòð õàøàà ñ¿ëæäýã áàéíà.
Óã ¿éëäâýð çàõèàëãààð õàøàà ñ¿ëæäýã ó÷ðààñ
á¿ðýí õ¿÷èí ÷àäëààð íü àæèëëóóëäàãã¿é ãýíý.
¯éëäâýðò íü ºä㺺 õî¸ð õ¿í àæèëëàäàã. Íýã íü
òºõººðºì溺 àæèëëóóëíà, íºãººõ íü òóñàëíà.
Ãàãíóóð õèéæ, õàøààíû øîí õàòãàõ àæëûã ÷
òýð õî¸ð ã¿éöýòãýíý. Ãàçàð äýýð íü î÷èæ áàðèõ
àæëûã ÷ òýð õî¸ð õèéíý. Òýð õî¸ð ºäºðò íýã êì
õàøàà áàðüäàã àæ.
