Евро-92 шатахуун хэрэглэснээр агаарын бохирдол буурах уу

Улаанбаатрын агаарын бохирдол бол бид­ний “шүдний өвчин” бус, бүр “хорт хав­дар”. Агаарын бохирдлыг хэрхэн бууруулах талаар сүүлийн жилүүдэд бүхий л түвшинд толгойгоо гашилгаж буй бөгөөд эхлээд зуух пийшингээ, дараа нь нүүрс түлшээ соль­сон. Ингэсэн ч агаар цэвэр, тунгалаг болсон­гүй, гамшгийн түвшинд хэвээр л байна. Тэгвэл агаарын бохирдлын өөр нэг буруутныг Аж үйлд­вэр, эрдэс баялгийн яамнаас онцлон нэр­­ лэж эхлэв. Тэр нь энгийн АИ-92 авто бензин юм.

Бензиний шаталтаас нүүрстөрөгч, түүний дутууисэл, азотынисэл,PMтоосонцорялгардаг. Эдгээр нь ялангуяа хөдөлгүүр бүрэн халаагүй үед, хүйтэнд, замын түгжрэлд буюу дундаж хэмд автомашинаа асаалттай удаасан зэргээс үүсдэг аж. Насжилт өндөртэй хуучин “тэрэг”нээс илүү хорт бодис ялгардаг ч гэдэг. Өөрөөр хэлбэл, аль ч төрлийн шатахуун нь хортой утаа, бодис ялгаруулдаг гэсэн үг. Нө­гөө­тээгүүр, АИ92 бол Монголчуудын үнд­сэн хэрэглээ. Үнэ нь ч хамгийн хямд буюу өчигд­рийн байдлаар Улаан­баатарын дийлэнх ШТС-д нэг литрийг нь 2590 төгрөгөөр борлуулж байлаа. Харин эл ша­та­хууны оронд хэрэглэх Евро-5 стандартын Евро-92-ыг нэг литрийг нь хямдруулсан үнээр 2660 төгрөгөөр борлуулж байв. Сар шинийн бая­рыг тохиолдуулан дийлэнх ШТС Евро-92ыг 3080 төгрөгөөс хямдруулаад байгаа нь энэ. Хэрэв хямдралын хугацаа дуусвал бид 3080-3100 төгрөгөөр буюу өнөөдрийнхөөс литр тутамд нь 400-500 төгрөгийн ахиу үнээр ху­дал­дан авна гэсэн үг. Шатахууны үнэ 100 төг­рөгөөр нэмэг­дэхэд л өргөн хэрэглээний бараа, такси үйл­чилгээ, ачаа тээвэр зэргийн ханш шууд нэмэгддэг манай улсад агаарын бо­хирд­лыг бууруулна гээд амьжиргааны түвш­нийг дор­дуу­лах юм биш биз. Энэ талаар мэр­гэ­жилт­нүүд, иргэд ямар байр суурьтай байгааг тод­рууллаа.

“БИД ЕР НЬ ХЯМД ШАТАХУУН ХЭРЭГЛЭДЭГ ШҮҮ ДЭЭ” 

АҮЭБЯ-ны Газрын тосны бодлогын газрын дарга Ч.Хишигдалай “Агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор ирэх зургаадугаар сарын 1-нээс хотын төв хэсэгт энгийн АИ-92-ыг борлуу­лахгүй. Олон улсад ч энгийн буюу Евро-2 стандартын АИ-92-ыг хэрэглэхээ больсон. Ингэснээр агаарын чанар сайжирч, бохирдол мэдэг­дэхүйц хэмжээгээр буурна. Октан өндөртэй ша­тахуун хэрэглэснээр агаарын чанарыг сайжруулахад чухал алхам болох талаар олон улсын судалгаанууд бий. Бид алийн болгон хямд бөгөөд чанар муутай түлш хэрэглэх вэ. Олон улсын жишигт нийцсэн, нийгмийн эрүүл мэндэд ч тустай, сайжруулсан шатахуун хэрэг­лэх нь зөв гэсэн шийдвэрийг НЗДТГ, БОУАЯ зэ­рэг бай­гууллагатай зөвшилцөн гаргасан. Улаан­баатарын хэмжээнд шатахуун тү­гээх 280 станц бий. Эдгээрээс хотын төвөөр байр­лалтай 70-д нь энгийн АИ-92-ыг хориглох юм. Иргэд хотын захын дүүрэгт байрлалтай ШТС-уудаас хуучнаа худалдан авч болно” гэлээ. Үнийн өөрчлөлт, шатахууны ханшийн нэмэгдэл иргэдийн амь­жиргаанд нөлөөлөх, эсэх талаар судалсан, үгүйг лав­лахад тэрбээр “Өдгөө Евро-92-ыг хямд­руулсан дүнгээр 2660 төгрөгөөр борлуулж буй. Цаашид эл үнэ өсөхгүй гэх баталгаа байхгүй. Аливаа бараа, бүтээгдэхүүний үнэ, өртөг зах зээлийнхээ зарчмаар л тогтдог шүү дээ. Харин ч бүх төрлийн шатахууны үнэ сүүлийн 3-4 жилд нийт 8-10 хувиар л өссөн. Ту­хайлбал, сүү­лийн 3-4 жилд шатахууны ханш 8-10 хувиар нэмэгдсэн атал зарим бараа, бү­тээг­дэхүүний үнэ 40-100 хувиар өссөн байгаа юм. Тиймээс шатахууны үнийн өсөлт өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний ханшид шууд нөлөөлдөг гэх нь ташаа ойлголт. Бид ер нь хямд шатахуун хэ­рэглэдэг шүү дээ” гэлээ. 

ЗУСЛАНГИЙН БҮСЭЭС ЭНГИЙН АИ-92 ХУДАЛДАН АВААД, ХОТЫН ТӨВӨӨР ДАВХИАД БАЙВАЛ НЭМЭРТЭЙ ГЭЖ ҮҮ 

Тэгвэл “М-ойл” компанийн хотын төв дэх ШТС-ын нэгэн түгээгч “Манайд одоохондоо эн­гийн АИ-92-ыг борлуулж байна, Евро-92 байхгүй. Ирэх зургаадугаар сараас энгийнийг нь зарах­гүй гэсэн. Бас Евро-92-ыг хуучин үнээр нь буюу 3000 гаруй төгрөгөөр борлуулах мэдээлэл бий. Эдгээр бүтээгдэхүүн хоорондоо ямар ялгаа­тайг нь сайн мэдэхгүй. Бас БНХАУ-д Евро-2 стан­дартын шатахуун байдаггүй. Манайх урд хөр­шөөс худалдан авах шатахууны хэмжээгээ тогт­мол өсгөж буйгаас Евро-5-ыг л нийлүүлэх бо­ломжтой гэж ойлгосон” хэмээв. 

Баянгол дүүргийн иргэн Т.Азжаргал “Өнгөрсөн даваа гарагт хотын төвийн дийлэнх ШТС-д энгийн АИ-92 байсангүй. Өнөөдөр ч “Сод Монгол”-ын станцуудад алга. Тиймээс зус лангийн бүсэд байдаг ШТС-аас энгийнийг нь худалдан авлаа. Цагаан сарын үеэр Евро-92-оор цэнэглээд, орон нутаг руу явсан юм. Ша­тахууны банкаа дүүртэл цэнэглэж гараад, тооц­тол энгийн АИ-92-оос бага км яваад дуус­сан. Октан өндөртэй бензин чинь амар­хан, хурдан шатдаг юм биш үү. Би ээлжийн ажил­тай, ажлынхаа зав чөлөө­гөөр таксинд яв­даг. Одоо­гоор таксины үнэ км нь 2500 төгрөг гэж буй. Хэрэв байнга Евро-92 зарцуулбал үнэ, ша­тал­тыг нь тооцсон ч тэр такси үйлчилгээний төл­бөрөө нэмнэ дээ. Ер нь зуслангийн бүсээс эн­гийн АИ-92 авчихаад, бу­цаж хотын төвөөр дав­хиад байхаар ямар нэмэртэйг ойл­гохгүй бай­на шүү” гэлээ. 

Түүнчлэн Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төв (НЭМҮТ)-өөс манай улсад зон­хилон ашиг­ладаг шатахууны чанар, ша­тал­таас үүдсэн агаа­рын бохирд­лын талаарх судалгаа бий, эсэхийг тодрууллаа. Мөн энгийн АИ-92-ыг Евро92-оор сольсноор ямар эерэг өөрч­лөлт гарахыг асуухад “Манайд ямар нэг судал­гаа байхгүй. Иргэдийн олонх нь авто­машин­даа хэрэглэдэг ша­тахууныг сольж, сайж­руулснаар ямар өөрч­ лөлт гарах талаарх су­далгаа, шинжилгээ хийлгүүлэх хүсэлт, за­хиалга ч алга” гэв. 

Юутай ч дарга нар маань агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор энгийн буюу Евро-2 стандартын АИ-92-ыг халах нь ойлгомжтой боллоо. Ингэхдээ хагасалж халах (хотын төвийн ШТС-д борлуулахгүй, захынхад нь зарна гэх мэтээр) юм байна. Тэгвэл хотын захын дүүргээс АИ-92 ху­дал­дан аваад, төвөөр давхиад байвал яах бол. Агаа­рын чанарт эерэг өөрчлөлт гарах уу. Нөгөө­тээгүүр, Евро-92-ын үнэ нь дээр дурд­са­наар хямдарснаараа 2660 төгрөг хэвээр үлд­вэл яах вэ. Энгийн нь өчигдрийн хан­шаар 2590 гэвэл литр тутамдаа 70 төгрөгийн зө­рүү­тэй бү­тээгдэ­хүүнүүд чанарын хувьд ял­гаатай юу. Эсвэл Евро-92-ыг 3000 гаруйгаар буюу одоо­гийнхоос 400-500 төгрөгөөр илүү үнээр бор­луулах уу. Ийм нэмэгдэл иргэдийн амь­жир­гаанд хүнд тусах нь мэдээж. 

Нийслэлд амьдарч буй хүн бүрийн хувьд агаарын бохирдолд эмзэг, бухимдалтай, “халуун” сэдэв. Хэн ч “муу” шатахуун хэрэглээд ор­ чин тойрноо ч, өөрийгөө ч хордуулаад явахыг хү­сэх­гүй. Гэхдээ Евро-92-ыг хэрэглүүлэх шийд­­ вэр учир дутагдалтай гэдгийг олон нийт шүүмжилж байна. 

Улаан­баатар дахь нийт ШТС-ын дөрөвний нэгд буюу 70 орчимд нь Евро-92 бор­луулаад өөрч­лөлт гарах уу. Харин ч хотын за­хаас арай хямд шатахуун авах дараалал үүсэж, замын хөдөл­гөөний эрчим нэмэгдэх бус уу. Бас олон улсын судалгаа л яриад буйгаас НЭМҮТ, БОУАӨЯ зэрэг байгууллагаас манай улсын цаг уурын нөхцөл, агаарын хэм, автомашины насжилт зэргийг тооцсон шатахууны нөлөөл­лийн су­дал­гаа хийж, иргэдийг бодит мэдээллээр хангавал зохино. Мөн шатахууны октаныг, ша­тал­­ таас үүдэх утаа, агаарт үзүүлэх нөлөөг шал­га­даг мэр­гэж­лийн лаборатори ч алга.

С.Дулам