Жил гаруйн турш хэлэлцэж, маргасны эцэст Засгийн газрын тухай хуулийн төслийг УИХ эцсийн шатнаас нь Ерөнхийлөгчид буцаагаад байна. Ингэснээр шинэчлэлийн Засгийн газар нэг хэсэгтээ ажлаа тайван хийж болохоор болов. Хэдийгээр Төрийн тэргүүн дээрх хуулийг санаачлахдаа 2016 оноос хэрэгжүүлэхээр тусгасан ч хэлэлцүүлгийн явцад сөрөг хүчний хэн энэ оны долдугаар сараас үйлч лэхээр болгож чадсан юм. Ингэснээр 17 сайд нь УИХ даа ажилладаг Н.Алтанхуягийн танхим огцрох эрсдэл бий болсон билээ. Тиймээс төслийг батлахгүйгээр санаачлагчид нь буцаах аргыг олонх сонгожээ. Уг асуудлаар санал хураахын өмнөхөн УИХын дарга З.Энхболд “УИХ ын түүхэнд эцсийн хэлэлцүүлгийн шатнаас төсөл буцаасан удаа байхгүй шүү, товчлуур дарахдаа анхаараарай” хэмээн сануулсан. Гэхдээ тэр андуур чээ. Эцсийн хэлэлцүүлгийн буюу батлах шатнаас санаачлагчдадаа буцаж, “хамраараа тасдуулсан” хууль, тогтоолын төсөл цөөнгүй байдаг аж.
.png)
ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН СОНГУУЛИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ “БАРТААТАЙ” ЗАМ ТУУЛЖЭЭ
А нхдугаар сонгуулийн үр дүнд байгуулагд сан 1992-1996 оны УИХ-ын гавьяа их. Тэд анх ны шинэ, ард чилсан Үндсэн хуульд бу-сад хуу лиа нийцүүлэн өөрч лө-хөөс эхлээд УИХ, Засгийн га зар, Ерөн хийлөгчийн тухай хуулиа шинэч лэн баталсан байдаг. Шинэ Үндсэн хуульд бусдыг нь ний цүүлэх үед маргах, мэтгэх, бу цааж сайжруулах асуудал ч цөөн гүй гарч байсан аж. Үү ний нэг нь Ерөнхийлөгчийн сон гуу-лийн тухай хууль. Уг хуу лийн төс лийн эцсийн хэлэл цүүл гийг УИХ-ын чуулганы 1993 оны нэг -дүгээр сарын 28-ны өд рийн ху -рал даанаар хийсэн ч ги шүү дийн олонх батлахаас татгал заж, бу цаасан түүх бий. Илүү сайж -руулж, засах ёстой гэж үзэж л дээ. Улмаар алдаа, мадгийг нь за саад мөн оныхоо хоёрдугаар сарын 15-нд баталжээ. Хамгийн ойрын жишээ гэвэл Үндэсний их баяр наадмын ту -хай хуулийн төсөл. 2011 оны арван хоёрдугаар сарын 16-нд ги шүүн Н.Батбаяр, Ч.Сайхан би-лэг, Ө.Энхтүвшин, Д.Загджав, Ц.Цэн гэл нар Нийтээр тэмдэглэх бая рын болон тэмдэглэлт өдрүү-дийн, Үндэсний их баяр наад мын тухай хуульд нэмэлт, өөрч лөлт оруулах хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан. Анхны хэ лэл -цүүлгээр батлахаар Төрийн бай -гуулалтын байнгын хороо ноос дэмжлэг авсан эдгээр төслөөс Үндэсний их баяр наадмын ту -хай хуулийн төслийг чуулга -наар дэмжилгүй, санаачлагчдад нь буцаасан удаатай. Нийтээр тэм дэглэх баярын болон тэм-дэглэлт өдрүүдийн тухай хуу -лийг баталснаар жил бүрийн а р-ван хоёрдугаар сарын 29-нд бүх нийтээр амардаг болсон. Ха рин буцаасан хуульд үүнтэй холбог -дуулан бөхийн цол нэмэх асууд -лыг тусгасан байсан нь дэмж -лэг аваагүй юм. Олон нийтийн ан хаар лыг “давхар дээл”-ийн асуу дал шиг татаагүй учраас эц -сийн шатнаас буцаасан энэ мэт төслүүдээ УИХ-ын гишүүд мар -таж орхисон бололтой.
“ДАВХАР ДЭЭЛ” ТАЙЛАХ ЭЭЛЖИТ ОРОЛДЛОГО
Үндсэн хуульд 2000 онд до-лоон заалт бүхий өөрчлөлт оруулс ны нэг нь өнөөдөр мар -гааны халуун сэдэв болоод буй “дав хар дээл”-ийг дан болгох асуу дал. 2000 оноос хойших УИХ-ын гишүүд сайдын албыг давхар хашиж, “давхар дээл” өмсөж ирсэн. Үүний сөрөг үр дүнг 10 гаруй жи лийн турш мэдэрч яваа ч тайлах зо риг гаргах парламент алга. Үе үеийн УИХ-ын гишүүд ийм оролд лого хийдэг ч амжилт олж байсан гүй. 2008-2012 оны УИХ-аас Үнд сэн хуульд өөрчлөлт оруулах жур -мын тухай хууль баталж, үү -ний дараа Д.Энхбат тэргүү тэй гишүүд 2000 оны долоон заал тыг цуцлах санал бүхий төсөл өргөн барьсан юм. Мөн тухайн үеийн ги шүүн Д.Дамба-Очир Үнд сэн хуульд хотын статусыг сэргээх агуулга бүхий өөрчлөлт оруулах төсөл оруулсан. Эдгээрийг нэгт -гэж хэлэлцэхээр болж, УИХ-аас Ажлын хэсэг байгуулан хуралд -саар энэ парламентын бүрэн эрх дууссан. Санаачилсан гишүүд нь дахин сонгогдоогүй тул уг асууд -лыг ч тэгсгээд мартав. Тэгвэл энэ удаа Төрийн тэргүүн нь анх удаа санаачилга гаргаснаараа онц лог байлаа. Гэхдээ Үндсэн хуу лийг хөндөхгүйгээр, Засгийн газ рын тухай хуулиас “давхар дээл”-тэй байх заалтыг хасах аргыг тэр сонгосон байв. Харин бие даагчид болон ги-шүүн Г.Уянга Үндсэн хуулийг өөрч лөхгүйгээр “давхар дээл” тайлах боломжгүй гэсэн байр сууриа баталгаажуулав. Тэд Үндсэн хуульд УИХ-ын гишүүн зөвхөн Ерөнхий сайдын ажлыг л давхар хаших эрхтэй байх зохицуулалт оруулсан төслөө уржигдар Засгийн газарт хүргүүлсэн. Мөн “давхар дээл”-ийг хууль чилсан УИХ-ын болон Зас-гийн газрын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг хамтад нь боловсруулжээ. Гэвч тэд ний оролдлого амжилтад хү -рэх эсэх нь тодорхойгүй. Хэзээнээс хэрэгжүүлэхээ ч тодорхой тусгаагүй аж. “Давхар дээл”-ийг тайлах ёс-той гэж бүгд санал нэгддэг ч яг өөрсдийнх нь цаг үед хэрэгжүүлэхэд тун дургүй хандсаар ирсэн. МАН эрх барьж байхдаа ч тэгсэн, тиймээс Үндсэн хуульд өөрч лөлт оруулах төслийг баталж чадаагүй. Өнөөх буцаасан тө сөлд заасан шиг хугацааг нь “энэ оноос” гэж оруулбал АН-ын үед ч үүнийг хийхгүй. Харин Тө рийн тэргүүний санаачилсан шиг 2016 оноос хэрэгжүүлэхээр оруул бал “олон өнгөтэй” УИХ-аас “дав хар дээл” тайлах зориг гарч чадна гэж найдъя.
