Олдворууд дунд 60-100 сая жилийн өмнөх мэлхийн яс ч бий 

Гаалийн хуурамч бүрдүүлэлтээр Монгол Улсаас гаргаж, Солонгос, Бриазилаар дамжуу­лан Францын нутаг дэвсгэрт хүргэн ху­далд­сан палеонтологийн олдворуудыг өчиг­дөр өглөө МИАТ ТӨХК-ийнхан ачаа тээв­­рийн онгоцоороо тээвэрлэн эх оронд нь авчирлаа. Франц улсын гаалийнхан 2013 онд усан онгоцоор Бразилаас тээвэрлэсэн ачаанд палеонтологийн маш олон тооны олдвор байгааг илрүүлж, битүүмжлэн мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулснаар гер­ман гэр бүлийг францын иргэний хамтаар энэ төр­лийн хууль бус худалдаа зохион байгуул­сан хэрэгт холбогдуулан шалгасан юм. Улмаар манай хууль хяналтын болон хол­­богдох бусад байгууллагад тус улсын та­лаас мэдэгдсэнээр Палеонтологийн хүрээ­­лэнгийн захирал, Шинжлэх ухааны гавь­­яат зүтгэлтэн Х.Цогтбаатар тэргүүтэй па­леон­тологичид Монгол Улсын, тэр дундаа Өмнөговь аймгийн нутаг дэвсгэрээс га­рал­тайг тогтоосон юм. Ингээд 50 гаруй ху­вийн бүрдэлтэй, харьцангуй бүрэн бүтэн Тарбозавр батаар араг яс болон үлэг гүр­вэлийн чулуужсан 28 багц олдворыг эх оронд нь буцаан авах талаар соёлын салбар хариуцсан найман сайд тодорхой арга хэмжээ авсны үр дүнд Францын шүүхээс ЮНЕСКО-гийн 1970 оны конвенцоор хүлээсэн үүргээ биелүүлэн, шийдвэр гаргаж Мон­гол Улсад хүлээлгэн өгөхөөр болсон. Өнгөр­сөн оны арванхоёрдугаар сард Парис хотноо тухайн үеийн Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд Ч.Ундрам, тус улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, ЮНЕСКО-гийн дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч У.Нямхүү тэргүүтэй албаны хүмүүст Бүгд Найрамдах Франц Улсын Төрийн сан, үйл ажиллагааны сайд, хатагтай Амели дэ Мончалин хүлээлгэн өгсөн. Түүнээс хойш үнэт олдвор бүхий ачааг баглах, тээвэрлэх гэх зэрэг ажиллагаа хийж дуусгаад ийнхүү энэ сарын 11-ний шөнө “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудалд авчирч, “Туушин” ХХК-ийнхан Байгалийн шинж­лэх ухааны үндэсний музейд хүргэж ир­сэн юм. 10 гаруй хайрцаг ачааг ССАЖЗЯ, цагдаа, гааль, Соёлын өвийн үндэсний төв, ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэн, тээвэрлэн авчирсан МИАТ, “Туушин” компанийн төлөөлөл оролцсон ажлын хэс­гийнхэн нэг бүрчлэн задлан шалгаж хүлээн авлаа. Үүний зэрэгцээ ЭЦА-ны Зохион байгуу­лалттай гэмт хэрэгтэй тэмцэх газрын Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлт­сийнхэн прокурорын шийдвэрийн дагуу эдгээр олдворыг хилээр гаргасан хэргийг сэргээн шалгаж эхэлснийг ЦЕГ-ын Хэвлэл мэ­дээл­лийн төвийн дарга, дэд хурандаа Д.Мөнх­хуяг мэдээлэв.

Олдворууд дунд Монголын говиос олддог, 70 орчим сая жилийн тэртээд амьдарч байсан махчин үлэг гүрвэл Тар­бозавр ба­таар болон палеонтологийн өндөр ач холбогдолтой чулуужсан олон яс багтсан юм. Тухайлбал, 60-100 сая жилийн өмнө амьдарч асан мэлхийн чулуужсан яс ч бий. Эдгээр ховор олдворыг судалгаа шинжилгээний эргэлтэд оруулж, шинээр ашиглалтад орох Бай­галийншинжлэх ухааны үндэсниймузейн Па­леонтологийн хэсэгт байрлуулж, олон ний­тийн хүртээл болгохоор төлөвлөснөө тус музейн захирал, доктор Н.Манчук хэлсэн. Монгол Улс палеонтологийн эдгээр олд­­вороо буцаан авч чадсан нь соёлын үнэт зүй­лийн хууль бус худалдаатай тэмцэх, үндэсний өвөө хамгаалах чиглэлээр дэлхий нийтэд сайн туршлага болж, ЮНЕСКО өндөр үнэлснийг ССАЖЗЯ-ны Соёлын өвийн бод­логын хэрэгжилтийг зохицуулах хэлтсийн дарга Б.Даваацэрэн тодотголоо.